Hoofdstuk 2. Joannes Saey en zijn twee gezinnen, 1660 tot 1719

Een jongen te Sleidinge

Joannes Saey werd te Sleidinge geboren op 18 juni 1660, omstreeks twee uur 's nachts, en twee dagen later naar Sint-Joris gedragen om gedoopt te worden.¹ Hij was het tweede kind en de oudste zoon van Livinus Saij en Maria Van Kerrebrouck, en hij groeide op in een gezin waar de dood vaak langskwam. Hij was vier toen zijn broertje Franciscus stierf, en twaalf toen in 1673, binnen vier maanden, zijn zuster Jacoba op haar vijftiende stierf en zijn zusje Magdalena op haar derde. Een tweede Franciscus, in diezelfde mei geboren, stierf in 1676.² Van zeven kinderen groeiden er drie op: Joannes, zijn broer Livinus en zijn zuster Maria.

Hij groeide ook op in een land in oorlog. De vrede die in 1648 te Münster was getekend had de lange oorlog met de Nederlanders beëindigd, maar niet de oorlogen van de koning van Frankrijk. In de jaren zeventig en opnieuw in de jaren tachtig en negentig trokken de legers van Lodewijk XIV door de Zuidelijke Nederlanden. Zij belegerden Gent in 1678 en 1684, verwoestten het centrum van Evergem in 1683, en in 1691, toen Joannes dertig was, sloeg een Frans leger zijn kamp op te Doornzeledries en Kluizen, de eerstvolgende dorpen naar het oosten, en brandde veel van het omliggende land af.³ Zijn moeder stierf op de Volpenswege op 13 oktober 1688. Joannes was achtentwintig.⁴

Livina De Munck, 1690

Op 6 januari 1690 verscheen Joannes met Livina De Munck voor de pastoor van Sint-Joris en gingen zij in ondertrouw. De geboden werden afgeroepen op 6, 8 en 15 januari, en op 4 februari 1690 zijn zij getrouwd, met Christianus Willems en Jacoba de Munck als getuigen. De pastoor ondertekende de aantekening zelf.⁵

Joannes was negenentwintig. Livina was ongeveer vijfentwintig: zij was veertig toen zij vijftien jaar later stierf.⁶ De getuige Jacoba de Munck was waarschijnlijk familie van haar, en een Jacoba De Munck stond het jaar daarop meter bij hun eerste kind.⁷ Zij kwam uit een grote familie in de parochie: onder de Sleidingse begrafenissen van die tijd zitten veel De Muncks.⁸

Hun eerste kind, een zoon, werd gedoopt op 20 april 1691. Zijn peter was zijn grootvader, de oude Livinus Saey, en hij werd naar hem Livinus genoemd.⁷ Met dit kind is iets raadselachtigs aan de hand. Het begrafenisregister heeft een Livinus Say, zoon van Joannes, die op 13 april 1691 werd geboren en de volgende dag stierf, één dag oud.⁹ Of de data in een van beide aantekeningen kloppen niet, of de baby die op 20 april werd gedoopt was niet degene die op de 14de stierf. Om dat uit te maken zouden de registers zelf gelezen moeten worden.

Een dochter, Maria, volgde op 8 augustus 1692, om vier uur in de middag. Haar meter was Maria Saeys, vrijwel zeker haar tante, de zuster van Joannes.¹⁰ Daarna kwamen Joannes, geboren op 14 september 1696, die op 22 november stierf, nog geen tien weken oud; Livina, geboren om één uur 's nachts op 5 december 1697; en, na een gat van vijf jaar, nog een Livinus, geboren op de avond van 27 januari 1703. Zijn peter was Livinus Slabbaert, die met Joannes' zuster Maria was getrouwd.¹⁰

In januari 1699 stierf de vader van Joannes, in zijn tweeënzeventigste jaar. Zes jaar later, op 18 januari 1705, om vijf uur in de middag, stierf Livina op de Volpenswege, veertig jaar oud. De begrafenisaantekening noemt haar de vrouw van Joannes Say.¹¹ Een maand later, op 20 februari, werd ook zijn broer Livinus begraven. Hij had nooit voor zichzelf kunnen zorgen, en Joannes had hem vele jaren in huis gehouden.¹² Joannes bleef achter, vierenveertig jaar oud, als weduwnaar met jonge kinderen.

Omdat de kinderen minderjarig waren, maakte de vierschaar van Evergem een staat van goed van Livina's boedel op. Hij geeft de enige beschrijving die wij van het ouderlijk huis hebben: een hofstede met het huis op de Volpenswege, de weg aan de westkant en een klein watertje, het vaardeken, aan de oostkant, met een schuur en bomen, en een stuk land dat "de vier gemeten" heette, net geen twee hectare. Toen de broer stierf, deed de man van Maria afstand van zijn aandeel erin, omdat het onderhoud van Livinus meer had gekost dan het goed waard was.²⁹

Jacoba Kerckaert

Hij hertrouwde, en snel. Het huwelijk staat niet in het Sleidingse register, dus het kan in de parochie van de bruid zijn gesloten. Maar eind 1705 was Jacoba Kerckaert zijn vrouw: hun eerste kind werd geboren in de nacht van 29 januari 1706.¹³ Jacoba was ongeveer vierentwintig, twintig jaar jonger dan haar man. Zij was de dochter van een Joannes Kerckaert.¹⁴ Twee mannen Kerckaert die peter stonden bij haar kinderen, Jacobus en Petrus, waren waarschijnlijk haar broers, en een Petrus Kerckaert "uit Evergem" trouwde in 1719 te Sleidinge. Haar familie kwam zeer wel mogelijk uit Evergem, de buurparochie in het zuiden.¹⁵

Dat eerste kind, een jongen, werd om tien uur 's avonds geboren. De vroedvrouw doopte hem tijdens de bevalling, zoals de Kerk toestond wanneer het leven van een kind in gevaar was. Hij stierf de volgende dag, voordat hij in het register een naam kon krijgen.¹³

Vóór het jaar om was, was er nog een zoon. Hij werd geboren op 8 december 1706, omstreeks zeven uur 's avonds. De volgende dag doopte de onderpastoor, P. Verspreet, hem Joannes, met Joannes Kerckaert, waarschijnlijk zijn grootvader, en Joanna Kerrebrouck als peter en meter.¹⁶ Hij was degene die de familie zou voortzetten, en hoofdstuk 3 is het zijne.

Een dochter, Joanna, volgde op 28 maart 1708. Net als het broertje dat gestorven was, werd zij door de vroedvrouw tijdens de bevalling gedoopt.¹⁶

Oorlog en vorst, 1708 tot 1709

Dat waren geen rustige jaren. De dood van de laatste Spaanse Habsburgse koning in 1700 had opnieuw een Europese oorlog ontketend, de Spaanse Successieoorlog, en weer waren de Zuidelijke Nederlanden het slagveld. In juli 1708 namen de Fransen Gent in en kregen zij de waterwegen van Vlaanderen in handen. Na zijn overwinning bij Oudenaarde kwam de hertog van Marlborough in de winter terug. Zijn leger verscheen op 18 december 1708 voor Gent, en de stad gaf zich over op 2 januari 1709.¹⁷ Op 19 oktober 1708, terwijl de Fransen Gent bezet hielden, lijkt Joannes en Livina's jongste zoon Livinus op de Volpenswege te zijn gestorven, ongeveer vijf jaar oud.¹⁸

De winter die volgde was een van de koudste in het Europese geheugen, de Grote Vorst van 1708 op 1709. In Frankrijk zou de hongersnood die erop volgde eind 1710 zeshonderdduizend mensen hebben gedood.¹⁹ Wat hij in Sleidinge deed, zeggen de parochieregisters niet.

Nog zeven kinderen

Na de oorlog groeide het gezin opnieuw. Franciscus werd geboren op 10 mei 1710 om twee uur in de middag. Livinus werd geboren op een schrikkeldag, 29 februari 1712, om zeven uur 's ochtends, en zijn peter was Livinus Neyt, de tweede man van Joannes' zuster Maria.²⁰ Anna Maria werd laat op 28 april 1714 geboren en werd, net als haar oudste broertje, door de vroedvrouw tijdens de bevalling gedoopt. Haar peter was Jacobus Kerckaert. Zij leefde vijftien maanden en stierf op 31 juli 1715.²⁰ Petrus werd geboren om twee uur 's nachts op 18 januari 1716, met Petrus Kerckaert als peter. Christophora, de laatste, werd geboren om vijf uur in de middag op 30 oktober 1717.²⁰

De oorlogen waren in 1713 en 1714 geëindigd met de verdragen van Utrecht en Rastatt, waarbij de Zuidelijke Nederlanden van de Spaanse Habsburgers naar de Oostenrijkse overgingen. Zij werden de Oostenrijkse Nederlanden, en zouden dat blijven tot de Franse legers in 1794 kwamen.²¹ Na het herstel van de oorlogen van Lodewijk XIV brachten de Oostenrijkse jaren dit deel van Vlaanderen een langzame toename van welvaart, een groeiende bevolking en hoeven die in almaar kleinere stukken werden verdeeld.³ In Sleidinge werd het weven van linnen in de achttiende en negentiende eeuw een huisnijverheid.²²

Voorjaar 1719

Christophora stierf op 16 februari 1719, zestien maanden oud.²³ Zeven weken later volgde haar vader haar. Op 5 april 1719 schreef de pastoor van Sint-Joris:

5a Aprilis 1719 obijt Joannes Saey filius Livini maritus Jacobae Kerckhaert 58 annorum: "Op 5 april 1719 stierf Joannes Saey, zoon van Livinus, man van Jacoba Kerckhaert, achtenvijftig jaar oud." Daaronder schreef hij de weg waar Joannes had gewoond: volpensweghe.²⁴ Het is de aantekening die zijn vader noemt, en zij is wat aantoont dat de familie in deze geschiedenis afstamt van Livinus Saij van Sleidinge. Zij stamt niet af van de Joannes Say en Barbara Baert van Destelbergen die de gepubliceerde stambomen hem geven. Hoofdstuk 4 legt uit hoe die vergissing is ontstaan.

De weduwe en de stiefvader

Jacoba Kerckaert bleef op haar achtendertigste achter met vijf jonge kinderen. De staat van goed van Joannes' boedel, opgemaakt in januari 1720, somt ze op: Joannes, twaalf; Joanna, elf; Francis, tienenhalf; Livinus, negen; en Petrus, vier. Uit het eerste huwelijk was ook Livina nog minderjarig, en haar oudere zuster Marie was getrouwd met Jacobus Megron.³⁰ Drie jaar later, op 11 juni 1722, hertrouwde Jacoba in Sint-Joris met Cornelius Leuris. Zij stierf op 12 juli 1743, tweeënzestig jaar oud, wonend in de Wellinckstraat, nog altijd ingeschreven als de dochter van Joannes, en nu als de vrouw van Cornelius Leuris.²⁵ Die straat was niet nieuw: zij komt in de Sleidingse stukken al in 1445 voor als Wellynck strate.²⁶

Cornelius lijkt zijn stiefzoons als de zijne te hebben beschouwd: het register laat zien hoe hij naast hen stond wanneer zij trouwden. Hij was getuige bij de bruiloften van Joannes in 1734, van Franciscus in 1735, en van Petrus in 1739 en opnieuw in 1743.²⁷ Franciscus trouwde met Maria Martens; Livinus trouwde in 1737 met Joanna Lippens, met zijn broer Joannes als getuige; en Petrus trouwde tweemaal, eerst met Anna Maria Van De Wattyne en daarna met Livina Teirlinck, en stierf in 1757, drieënveertig jaar oud.²⁷ En in april 1739, toen Joannes en zijn vrouw hun derde zoon ten doop hielden, was het Jacoba Kerckaert, zijn grootmoeder, die meter stond.²⁸