Hoofdstuk 2. Joannes Say de jonge en Maria Vereecken, omstreeks 1588 tot 1653

Dit is het tweede van de twee waarschijnlijke hoofdstukken. Het volgt een zoon van de Destelbergse familie naar Sleidinge, een oude Sleidingse familie Vereecken in, en betoogt dat zijn jongste zoon Livinus Saij was, met wie in hoofdstuk 3 de bewezen lijn begint. Het bewijs voor elke stap wordt uiteengezet, het bewijs ertegen ook, en het hoofdstuk eindigt met de documenten die de vraag zouden beslissen en waar zij liggen.

Een doop te Destelbergen, april 1612

Op bladzijde 46 van het Destelbergse register, onder het kopje Aprilis, schreef de pastoor in 1612:

Baptisata est hac 15 Aprilis 1612 Livina filia Joannis Sey junioris et Mariae Verheecke coniugum; susceptoribus Egidio Goethals et Livina Sey: "Op deze 15 april 1612 is gedoopt Livina, dochter van Joannes Sey de jonge en Maria Verheecke, echtelieden; peter en meter Egidius Goethals en Livina Sey."¹

Drie dingen in die regel zijn van belang. De vader is Joannes Sey junior, de jonge: de zoon, zoals hoofdstuk 1 betoogde, van de Joannes Say senior die in 1621 in hetzelfde dorp werd begraven, en van Livina Buyle. Zijn vrouw is een Maria Verheecke: de pastoor schreef haar naam met de streep boven de V die voor er staat, en de klinker ligt op de grens van wat de microfilm laat zien, maar de negentiende-eeuwse klerk die het register vanaf het origineel indexeerde, las Verheecken, en Verheeken is precies hoe de pastoor van Sleidinge de naam van dezelfde vrouw zeventien jaar later bij haar begrafenis zou schrijven. En het kind is een Livina, genoemd, als de lezing van de meter juist is, naar een Livina Sey die haar ten doop hield, en in elk geval naar haar grootmoeder Livina Buyle.

Geen andere Joannes Say met een vrouw Maria Vereecken is bekend, waar ook in het land rond Gent. Twee jaar na deze doop is het echtpaar te Sleidinge, veertien kilometer naar het noordwesten, en de rest van dit hoofdstuk is hun verhaal daar. Dat de twee echtparen één zijn, is de eerste gevolgtrekking van het hoofdstuk. Zij berust op de twee namen, de gelijke afgekorte spelling van de tweede, de data, en de oudere Joannes Say die in 1615 aan een Sleidingse doopvont opduikt. Geen akte zegt te Sleidinge "Joannes Say van Destelbergen", of te Destelbergen "van Sleidinge".

Een begrafenis en een bruiloft te Sleidinge, 1614

Het eerste spoor van de familie te Sleidinge is een klein graf. Op 4 februari 1614 begroef de pastoor van Sint-Joris Marg[areta] filiola Joannis Saij, "het dochtertje van Joannes Saij". De index van het register noemt haar alleen kind; de pastoor schreef haar naam, verkort.² Vier maanden later, op 14 juni 1614, trouwde in Sint-Joris een jong paar, Jaecques Burreme en Stoffelijntken Vereecken, en de pastoor noteerde twee getuigen: de vrouw van een Georgius Vereecken, en Joannes Saij.³

Een man stond getuige bij een huwelijk omdat hij verwant was of een goede vriend. Stoffelijntken was een Vereecken, en dat was de vrouw van Joannes ook. Waar Joannes en Maria zelf waren getrouwd, is niet bekend. Niet te Destelbergen, waarvan het huwelijksregister in 1600 begint en vóór 1618 geen huwelijk Say heeft, en niet te Sleidinge, waarvan het register vanaf 1608 zonder hiaat loopt en er evenmin een heeft; dus in een derde parochie, of vóór 1608.⁴ De familie van Maria woonde te Sleidinge, en Sleidinge is waar het echtpaar zich vestigde.

De familie van Maria

De Vereeckens waren een oude Sleidingse familie. In de vierschaarpapieren wordt de naam van der Eecken geschreven, wat Vereecken betekent, en zij gaat in de parochie terug tot een Joris Vereecke die in 1543 dood was en drie kleine kinderen naliet, met land in Sleidinge-Keure dat onverdeeld werd gehouden met een Jan en een Stoffelijne Vereecke.⁵ Twee generaties later was het hoofd van de familie een andere Jooris Vereecken, die op 14 september 1608 te Sleidinge werd begraven, op de eerste bladzijde van het begrafenisregister. Twee van zijn kinderen worden in de akten als de zijne genoemd: een zoon Joos, die met Christina de Roo trouwde, en een dochter Cornelie, vrouw van Pieter Goethals, wier boedel in januari 1617 werd beschreven met "Joos Vereecken, zoon van Jooris" als een van de voogden.⁶ Twee anderen waren waarschijnlijk van hem: een Cornelis, begraven in oktober 1617, die eerst met Lievine Steenbeke en daarna met Betken Hecstel was getrouwd; en een Margriete, vrouw van Joris Rogiers, begraven in 1631, wier kleinkinderen een "Jan Vereecke, zoon van Cornelis" als voogd hadden.⁷

Maria, de vrouw van Joannes Say, was een kleindochter van deze Jooris. Welke van zijn zoons haar vader was, kan nog niet worden gezegd, en naar de twee kandidaten is elk gekeken.

Joos Vereecken. In juli 1620 maakte de vierschaar van Evergem een staat van goed op voor de kinderen van Joos van der Eecken, wiens vrouw Christina de Roo zojuist was gestorven. De gepubliceerde samenvatting noemt de jonge kinderen Cornelis, Hans en Betken, een zoon Christoffel die als voogd optrad, en "ook kinderen van de overledene" een getrouwde dochter Joorijntken, vrouw van Pauwels de Brabanter, en een zoon Jooris.⁸ Verscheidene van deze mensen staan rond Joannes en Maria: een Cornelius Vereecken was in 1623 peter van hun dochter Maria; Betken, in oktober 1626 met Geeraert Willems getrouwd, was zes maanden later meter van hun dochter Elisabeth, en een latere staat van goed noemt haar "Elisabeth van der Eecken, dochter van Joos"; en de familie van Joos bezat een hofstede aan de Volpenswege, de weg waar Livinus zijn hele getrouwde leven zou wonen, die zijn erfgenamen in 1661 nog onverdeeld bezaten.⁹

De samenvatting van 1620 noemt Maria niet, en een online stamboom die haar tot dochter van Joos en Christina maakt, heeft er geen bron voor.¹⁰ Maar de samenvatting is ook geen volledige lijst van de kinderen van Joos: zij noemt Christoffel alleen als voogd en niet onder "de kinderen van de overledene", hoewel hij de zoon van Joos was, geboren omstreeks 1590. Joos zelf werd omstreeks 1560 geboren en kan vóór Christina een eerste vrouw hebben gehad; een Maria, geboren in het begin van de jaren 1590, en een Christoffel zouden bij zo'n huwelijk passen, en geen van beiden zou erfgenaam van Christina de Roo zijn.

De registers laten ook zien wat er van Joorijntken werd, die de pastoor in het Latijn als Georgia schreef. Zij trouwde in september 1610 met Paulus de Brabanter; haar eerste zoon werd op 8 april 1614 gedoopt en Judocus genoemd, naar haar vader, en Judocus Ver Eecke stond zelf peter. De jongen stierf twee maanden later. Vier kinderen volgden nog, een tweede Judocus in 1615, Zegerus in 1618, Paulus in 1621 en Anna, gedoopt op 22 februari 1626; acht weken na die laatste doop, op 18 april 1626, werd Georgia begraven. Haar broer Christoffel overleefde hen allen en stierf in 1672, "zoon van Judocus", op tweeëntachtigjarige leeftijd.¹¹

Cornelis Vereecken. De staat van goed die in 1618 werd opgemaakt voor de jonge kinderen van de Cornelis die in oktober 1617 werd begraven, vermeldt terloops "Maeyken Vereeken, halfzuster van de wezen", zijn volwassen dochter bij zijn eerste vrouw Lievine Steenbeke.¹² Een Maeyken die in 1618 oud genoeg was om op zichzelf te worden genoemd, kan Maria zijn. Ertegen: de samenvatting noemt haar zonder man, waar die van 1620 zorgvuldig die van Joorijntken geeft, en Maria was toen al minstens zes jaar de vrouw van Joannes Say. Het gezin van Cornelis leverde wel de moeder van Joannes' tweede vrouw, zoals de volgende paragraaf laat zien, zodat de twee takken hoe dan ook dicht bij elkaar stonden.

Alles bijeen is Joos de waarschijnlijkste vader, uit een eerste huwelijk. Maar het punt dat voor Livinus telt, hangt niet van die keuze af: langs beide wegen was Maria een kleindochter van Jooris Vereecken, en dat was Stoffelijntken, de bruid van 1614, ook, en dat waren de kinderen Rogiers van de volgende paragraaf ook. Land dat van Jooris kwam, zou onder hen allen worden gedeeld.

De kinderen

Joannes en Maria brachten ten minste zeven kinderen naar de doopvont, één te Destelbergen en zes in Sint-Joris, en begroeven de meeste van hen.¹³

• Livina, gedoopt te Destelbergen op 15 april 1612. Meer is van haar niet bekend; de naamloze dochter van Joannes Say die in augustus 1622 te Sleidinge werd begraven, kan zij zijn.
• Margareta, het dochtertje dat op 4 februari 1614 werd begraven.
• Joanna, gedoopt op 24 mei 1615. Haar peter was een andere Joannes Say: een vader kon niet peter staan bij zijn eigen kind, en dit is Joannes senior van Destelbergen, in leven tot 1621, die peter stond bij het eerste Sleidingse kind van zijn zoon. Joanna stierf in mei 1626.
• Joannes, gedoopt op 20 juni 1617, met Joannes van Quakebeke als peter. Hij werd op 6 april 1619 begraven.
• Anna, gedoopt op 19 juli 1620.
• Maria, gedoopt op 3 oktober 1623.
• Elisabeth, geboren om elf uur 's ochtends op 12 april 1627. Zij was waarschijnlijk de Elisabeth Say, dochter van Joannes, die op 22 juli 1631 werd begraven in het deel van het begrafenisboek dat voor kinderen was bestemd.

En, als het betoog van dit hoofdstuk juist is, een zoon: Livinus, geboren tussen 1625 en 1629, wiens doop niet is gevonden.

Maria nam deel aan het leven van de parochie: in oktober 1624 stond "Maria, vrouw van Joannes Say" meter bij een zoon van Sacharias Verhelst en Joanna Basselaers, wiens vrouw het jaar ervoor voor haar dochter had gestaan.¹⁴

De peters en meters, en wat zij over Joannes zeggen

Kijk wie de kinderen van Joannes ten doop hielden, en één ding valt op: behalve zijn eigen vader in 1615 was geen van hen een Say. Het waren Elisabeth, vrouw van Georgius de Backere; Joannes van Quakebeke en Petronilla, dochter van Joannes Goethals; Joannes Gheernaert en Anna, vrouw van Georgius Rogiers; Cornelius Vereecken en de vrouw van Zacharias Verhelst; Christophorus Hannaert en Elisabeth Vereecken, vrouw van Gerardus Willems. Ieder van hen die te plaatsen is, hoort bij de clan Vereecken of bij families die erin getrouwd waren. Pieter Goethals, de weduwnaar van Maria's tante Cornelie, was in 1620 voogd van de kinderen van Joos en trouwde later met een de Roo; zijn verwant Jan Goethals had een Vereecken als voogd van zijn eigen kinderen, en het was Jans dochter Petronilla die in 1617 voor de jongen Joannes stond.¹⁵ Anna, de vrouw van Georgius Rogiers, was de schoonzuster van de vrouw met wie Joannes in 1629 zou trouwen. Dit is het patroon van een man die in een grote Sleidingse familie was getrouwd en geen eigen verwanten in de parochie had: een nieuwkomer, en dat is wat een zoon van Destelbergen zou zijn.

1629

Maria Vereecken stierf in de nazomer van 1629 en werd op 6 september begraven: Maria Verheeken uxor Joannis Say.¹⁶

Joannes bleef niet lang weduwnaar. Zeven weken later, op 29 oktober 1629, trouwde hij in Sint-Joris met Elisabeth Rogiers, en de eerste van zijn twee getuigen was Jacobus Burreme, de man bij wiens bruiloft hij vijftien jaar eerder had gestaan.¹⁷ Elisabeth was geen vreemde voor de familie waarin hij was getrouwd. Haar moeder was Margriete Vereecken, de weduwe van Joris Rogiers, begraven te Sleidinge in juli 1631; toen de kleinkinderen van Margriete in 1632 voogden kregen, koos de vierschaar "Jan Vereecke, zoon van Cornelis", de zoon van haar broer. Georgius Rogiers, wiens vrouw in 1620 meter had gestaan bij Anna Say, was de broer van Elisabeth.¹⁸ De tweede vrouw van Joannes was naar alle waarschijnlijkheid een volle nicht van zijn eerste.

Bij Elisabeth kreeg hij nog drie kinderen: Livina, geboren op 30 mei 1630, die maar één dag leefde; Petrus, geboren om elf uur 's avonds op 13 oktober 1631, met Petrus Goethals als peter; en Maria, geboren op 15 januari 1634.¹⁹ De naam van de eerste van hen verdient een ogenblik. Livina was niet de naam van een van de doopheffers; het was de naam van de eerste dochter uit Joannes' eerste huwelijk, en van zijn moeder te Destelbergen, die drie jaar eerder was gestorven. In 1630 en 1631 stond Elisabeth tweemaal meter, en Joannes eenmaal peter.²⁰

Na 1634

Na januari 1634 verdwijnt het gezin uit de Sleidingse registers. Geen Joannes Say werd in de hele zeventiende eeuw te Sleidinge begraven, en voor hem werd in geen van de twee vierscharen die de parochie bedienden een staat van goed opgemaakt, hoewel zijn jongste kinderen tot in de jaren 1650 minderjarig waren en zo'n staat de regel was waar bezit was. Elisabeth Rogiers stond na 1634 aan geen doopvont meer. Zij werd op 17 januari 1653 te Sleidinge begraven, "weduwe van Joannes Say".²¹ De eenvoudigste lezing is dat het gezin de parochie in het midden van de jaren 1630 verliet, dat Joannes tussen 1634 en 1653 elders stierf, en dat zijn weduwe terugkwam, of kwam sterven, te Sleidinge. De kinderen uit beide huwelijken, Anna, Maria, Petrus en de jongere Maria, verschijnen te Sleidinge niet meer als bruid, bruidegom, doopheffer of begravene.

Ruim twintig jaar lang, van 1634 tot de bruiloft van 1655, is de enige Say in de Sleidingse registers een Livinus Saij die er in 1645 met Judoca Teerlinck trouwde en binnen drie jaar dood was: een andere man, uit het Ambacht Assenede, zoals hoofdstuk 6 laat zien.

Livinus, hun zoon?

Livinus Saij, met wie de bewezen lijn begint, trouwde in november 1655 te Sleidinge en woonde aan de Volpenswege tot zijn dood in januari 1699. Niets in zijn eigen akten noemt zijn ouders, op één woord na: de vierschaar van Evergem noemde hem, in de staten van goed die bij de dood van zijn vrouw en bij de zijne werden opgemaakt, tweemaal "Lieven Saeij fs Jan", Lieven, zoon van Jan.²² Zes dingen wijzen van die Jan naar Joannes Say de jonge.

1. Hij is de enige Jan. Joannes Say is de enige Jan Say van wie bekend is dat hij te Sleidinge woonde in de jaren waarin Livinus werd geboren. De enige andere Jan Say uit de buurt, Jan Say van Kluizen, vijf kilometer verderop, had een eigen zoon Lieven, die te Ertvelde woonde en in 1678 stierf, en wiens familie nooit eens naast de onze verschijnt.²³
2. De verkaveling van 1659. De staat van goed van Livinus zelf verwijst naar een verkaveling die op 10 april 1659 werd gemaakt tussen hem en "de hoirs van Jaecques Burrens". Jaecques Burrens was de Jaecques Burreme die in 1614 met Stoffelijntken Vereecken trouwde met Joannes Say als getuige. Hij stierf in 1652, en zijn weduwe, "Christophora Vereecken, weduwe van Jacobus Burme", in maart 1657.²⁴ Twee jaar later verkavelde Livinus goed met hun erfgenamen. Een verkaveling wordt gemaakt tussen mensen die samen iets bezitten, meestal leden van één familie die het hebben geërfd. Christophora en Maria waren beiden kleindochters van Jooris Vereecken, zusters of nichten; een zoon van Maria zou zijn deel van het land van de oude man naast de kinderen van Christophora bezitten, te verdelen wanneer die generatie weg was. Een tweede broer Burme, Jan, trouwde in 1622 met een tweede Stoffelijntken Vereecken, een dochter van Cornelis; de twee families waren dubbel verbonden.²⁵
3. De Volpenswege. Livinus woonde en stierf aan de weg waar de familie van Joos Vereecken haar hofstede had. Aan het einde van de jaren 1640 verkochten Joos' zoons Jooris en Cornelis daar een onbehuisde hofstede met land aan een Pieter Dielmans; in 1661 werd een andere hofstede aan de weg nog onverdeeld met Cornelis gehouden; en in 1690 stierf Cornelis' dochter Cornelia aan de Volpenswege, de vrouw van Andries van de Voorde, wiens verwante Barbara in 1667 Livinus' dochter Maria ten doop had gehouden.²⁶ Livinus vestigde zich tussen de kleinkinderen van Joos Vereecken.
4. De peters en meters. De families die voor de kinderen van Livinus stonden, waren de families die veertig jaar eerder voor de kinderen Burreme en Say hadden gestaan: Margareta Steenbeke, in 1624 meter van een jongen Burreme, was in 1660 meter van Livinus' eerste zoon; Joannes Mersman, wiens vrouw Anna Burrens zeer waarschijnlijk Jaecques' dochter Joanna van 1617 was, was in 1667 peter van Livinus' Maria; de De Wildes, doopheffers van twee kinderen Burreme, waren meters van twee kinderen van Livinus, en in 1663 stond Livinus zelf peter bij een dochter van Petrus De Wilde en Margareta Verhelst, uit dezelfde familie Verhelst die in 1623 en 1624 doopheffers met Joannes en Maria had uitgewisseld.²⁷
5. De namen. Livinus en Maria van Kerrebrouck noemden hun eerste zoon Joannes en hun tweede dochter Maria, zoals het gebruik voorschreef voor een grootvader Jan en een grootmoeder Maria van vaderszijde. Livinus' eigen naam zat in de familie sinds de Lieven Sey en de twee Vijnkens van Destelbergen, en zijn zuster van 1612 droeg hem.
6. De data. Livinus werd, naar zijn leeftijd bij overlijden, geboren tussen januari 1627 en januari 1628. Als de leeftijd precies was, werd hij binnen negen maanden na zijn zuster Elisabeth geboren, wat mogelijk is maar onwaarschijnlijk; als hij een jaar of twee te hoog was, zoals leeftijden bij overlijden vaak waren, valt hij in het gat van drieënhalf jaar tussen Maria's kinderen van oktober 1623 en april 1627, waar een kind ontbreekt. En Livina Buyle, zijn grootmoeder als dit alles klopt, stierf in juli 1627, precies in de maanden waarin een kind haar naam kreeg in de mannelijke vorm.

Waarom het niet bewezen is

Drie dingen pleiten ertegen, en zij moeten even duidelijk worden gezegd als de argumenten ervoor.

• Geen doop. Alle drie de doopboeken van Sleidinge uit de jaren 1620 zijn gelezen, twee ervan aantekening voor aantekening op de afbeeldingen van het archief, met bekende dopen Say als controle om te laten zien dat de naam herkend zou worden; er is geen Livinus Say.²⁸ De bewaarde registers van elke parochie rond Sleidinge zijn gelezen voor de maanden rond zijn geboorte, Zelzate, Desteldonk, Wondelgem, Lembeke, Kaprijke, Mariakerke en Drongen, met hetzelfde resultaat. In acht parochies zijn de dopen van die jaren verloren: Evergem, Ertvelde, Oosteeklo, Vinderhoute, Merendree, Landegem, Bassevelde en Doornzele. Evergem is de parochie die het meest telt; zij grensde aan de Volpenswege, haar vierschaar behandelde de nalatenschap van Livinus, en als hij daar gedoopt is, is de akte weg.²⁹
• De data zijn krap, zoals punt 6 toegeeft.
• Geen akte noemt de vader van Maria, en het zuster- of nichtschap van Maria en Christophora Vereecken berust op de gedeelde grootvader, niet op een document dat het zegt. De verkaveling van 1659 kan, in beginsel, een verkoop zijn geweest.

Dit hoofdstuk biedt Joannes Say de jonge en Maria Vereecken dus aan als de waarschijnlijkste ouders van Livinus, niet als bewezen ouders.

Wat dit zeker zou maken, en hoe u kunt helpen

De documenten die het zouden beslissen, liggen alle in één gebouw, het Rijksarchief Gent aan de Bagattenstraat 43 te Gent, waarvan de openingsuren en de reserveringsregel aan het einde van hoofdstuk 1 staan. Geen ervan staat online of is op naam geïndexeerd; zij moeten met de hand worden doorgebladerd, en het archief kan ook scans leveren van een stuk waarvan het nummer bekend is.³⁰

1. De akte van 10 april 1659, de verkaveling tussen Lieven Saeij en de hoirs van Jaecques Burrens. Zij zit in het fonds Graafschap Evergem (AR48). De waarschijnlijkste plaatsen zijn de ferieboeken van de vierschaar, nummers 669 (1657-1659) en 670 (1659-1660), rond april 1659; het pak staten van goed nr. 269 (1657-1659); het register nr. 230 (1648-1660); of de reeks erfenissen en onterfenissen voor 1656-1659 (nummers 450-527). Als de akte zegt dat het land Livinus van moederswege toekwam, of Maria Vereecken of Jan Say noemt, is de vraag beantwoord.
2. De oorspronkelijke staat van goed van 1620 voor de kinderen van Joos van der Eecken en Christina de Roo, AR48 pak 265 (Neyt, deel VI, nr. 22): de volledige lijst van erfgenamen. Als zij "Jan Say" noemt als de man van een dochter Maeyken, is Maria's afstamming beslist; als zij de kinderen van een eerste huwelijk opsomt, eveneens.
3. Het origineel van de verkoop van het einde van de jaren 1640 door Jooris en Cornelis van der Eecke, zoons van Joos, van een hofstede aan de Volpenswege (Neyt, deel VII, nr. 461, folio 107 van het register dat hij samenvat): de gepubliceerde samenvatting is als onvolledig gemerkt, en de volledige akte kan elke erfgenaam met zijn aandeel noemen, Livinus of zijn zusters onder hen.
4. Het origineel van de staat van goed van 1618 voor de kinderen van Cornelis Vereecken, AR48 (Neyt, deel VII, nr. 345, folio 310v), die "Maeyken Vereeken, halfzuster van de wezen" noemt: de volledige tekst kan haar man geven.
5. De Keure van Sleidinge (fonds AR172), de andere vierschaar van de parochie, voor elk boedelpapier van Jacobus Burrens (gestorven 1652) of Christophora Vereecken (gestorven 1657) dat hun mede-erfgenamen opsomt.

Een foto van de betreffende bladzijden, met het inventarisnummer en het folio, is alles wat nodig is. Twee kleinere dingen kunnen van thuis uit worden gedaan, op AGATHA of FamilySearch: de Sleidingse begrafenissen van 1634 tot 1653 bladzijde voor bladzijde lezen, om zeker te zijn dat de index geen begrafenis van Joannes Say heeft gemist; en de begrafenis lezen van Margareta Vereecken, weduwe van Georgius Rogiers, van 26 juli 1631, die nog niet op het register is gezien.

Als de vraag wordt beantwoord, reikt de lijn aan Maria's kant nog een stap verder terug, tot Jooris Vereecken, begraven in 1608, en tot de Joris Vereecke van 1543, en staat de lijn Say op de twee Destelbergse generaties van hoofdstuk 1.