Hoofdstuk 6. Desiré Dewulf en Barbara Hillewaere, Lichtervelde en Torhout, 1841 tot omstreeks 1900

Desiré of Desiderius

De zoon die op 11 maart 1841 bij Carel en Eugenia geboren werd, werd ingeschreven onder de naam Desiré: aen het welk hy heeft verklaerd te geven den voornaem van Desiré.¹ Vierendertig jaar later, toen hij trouwde, schreef de klerk Desiderius, de Latijnse vorm van dezelfde naam, en toen zijn eigen zoon in 1879 geboren werd, tekende hij het register met Desir. De Wulf.² Desiré, Desiderius en Desir zijn één man: elke akte geeft dezelfde geboortedatum, 11 maart 1841, en dezelfde ouders.

Een huwelijk te Lichtervelde

Lichtervelde was een dorp van boeren en wevers. Zijn heren hadden het ooit vanuit een omwald kasteel bestuurd, maar dat kasteel werd in de godsdienstoorlogen van de zestiende eeuw verwoest en nooit herbouwd; Sanderus kon in 1641 alleen nog noteren dat het dorp vroeger met een prachtig paleis pronkte. In 1777 werkte de helft van zijn 3.790 inwoners op het land, meestal op bedrijfjes van minder dan vijf hectare, en vulde zijn inkomen aan met spinnen en weven. De crisis van de jaren 1840 trof het zwaar, met de ergste hongersnood in 1847-1848, het jaar nadat de eerste trein op 28 februari 1847 uit Torhout binnenreed. Toen Barbara trouwde, zou de oude kerk weldra vervangen worden: de huidige neogotische Sint-Jacobuskerk werd in 1878-1880 gebouwd.⁹

Desiderius trouwde te Lichtervelde, het dorp van zijn bruid, op woensdag 28 april 1875. De akte werd om vier uur 's namiddags opgemaakt, ten raadhuize, voor schepen Pieter Tempelaere:²

De bruidegom was Desiderius Dewulf, landbouwerszoon, wonend te Lichtervelde, geboren te Thourout den elfden Maert achttien honderd een en veertig, meerderjarige zoon van Karel Dewulf, eenenzeventig, landbouwer te Thourout, hier aanwezig en toestemmend, en van Eugenia Borra, overleden te Thourout op 8 mei 1858. Hij toonde het getuigschrift dat hij aan de militiewetten voldaan had, afgeleverd door de provinciegouverneur. De bruid was Barbara Hillewaere, landbouwersdochter, wonend te Lichtervelde, dochter van Carolus Hillewaere, eenenzestig, landbouwer te Lichtervelde, aanwezig en toestemmend, en van Theresia Kerkhof, overleden te Lichtervelde op 1 oktober 1859. De afkondigingen waren op de twee voorgaande zondagen om negen uur 's morgens gedaan. De vier getuigen waren Lichterveldenaars en geen familie: een metser en een werkman, beiden Callewaert, een herbergier, Leonardus Delecluyse, en een schoenmaker, Charles Vergote. Bruid, bruidegom en beide vaders tekenden.²

Hij was vierendertig; zij was drieëntwintig, geboren te Lichtervelde op 20 augustus 1851.² Haar moeder was gestorven toen zij acht was, en haar vader was hertrouwd.³

Terug naar Torhout

Het paar ging te Torhout wonen, waar hun kinderen geboren werden:⁴

Toen Victor op de avond van 20 mei 1879 geboren werd, ging zijn vader de volgende namiddag naar het stadhuis om hem bij de burgemeester aan te geven. De akte beschrijft hem als Desiderius Dewulf, landbouwer, oud acht en dertig jaren, geboren en wonende te Thourout, en de moeder als Barbara Hillewaere, zijne vrouw, huishoudster, geboren te Lichtervelde. De vader gaf het kind de naam Victor, en tekende.⁵

De andere geboorteakten tonen wie het jonge gezin bijstond. Grootvader Carel Dewulf was op zeventigjarige leeftijd getuige bij de geboorte van Alidor in 1876. Barbara's vader Carolus Hillewaere kwam uit Lichtervelde voor Hector in 1878 en René in 1882, en in 1884, zeventig jaar oud, woonde hij zelf te Torhout. Desirés broer Jan was getuige voor Herminie in 1880, en zijn schoonbroer Pieter Ceenaeme, de man van zijn zus Romanie, voor Gustave in 1883. Desiré tekende elke akte, als "D. De Wulf" of "Desire De Wulf".⁴

Boeren in moeilijke tijden

Desiré had nog één papier nodig om te mogen trouwen: het getuigschrift dat hij "aan de wetten der nationale militie" voldaan had. Elk jaar werden de jongemannen van twintig ingeschreven, en na de vrijstellingen besliste een openbare loting wie moest dienen. Een gezin dat kon betalen, huurde een plaatsvervanger. Dat stelsel bleef bestaan tot 1909.⁶ Of Desiré een vrij lot trok, vrijgesteld werd of diende, is niet bekend.

Zijn kinderen werden geboren in de eerste jaren van een lange landbouwcrisis. Vanaf de jaren 1870 stroomde goedkoop graan uit Amerika en Oekraïne, voor een groot deel via Antwerpen, België binnen: de netto-invoer steeg van 89.000 ton in 1865 tot 750.000 ton in 1890, en in sommige streken halveerde de graanprijs. Boeren die van graan geleefd hadden, schakelden over op vee en tuinbouw.⁷ Desiré is landbouwer in elke akte van 1875 tot 1884. Hoe zijn hoeve het maakte, staat nergens.

Het overlijden van Desiré

Desiré stierf thuis te Torhout, in het huis in Sectie F nummer 47, om één uur 's nachts op 29 januari 1894. Hij was tweeënvijftig, en de akte noemt hem landbouwer. De twee mannen die het overlijden aangaven, een werkman van zevenenzestig en een van achtenveertig, waren buren en geen familie. Barbara, tweeënveertig, bleef als weduwe achter met jonge kinderen; Victor was veertien.⁸

Barbara woonde nog te Torhout, als huishoudster, toen Victor in november 1903 trouwde (hoofdstuk 7). Haar overlijden is niet gevonden: zij staat niet in de tienjarige tafels van de overlijdens van Torhout voor 1901-1920, dus zij stierf na 1920 of ergens anders.⁸