Hoofdstuk 4. Jan Dewulf en Anna Theresia De Corte, Handzame en Torhout, 1758 tot 1834

Twee jongens die Joannes Baptiste heetten

Joannes Baptiste Dewulf, Jan genoemd, werd op 28 november 1758 te Torhout geboren, het tweede kind van Adrianus en Joanna Theresia (hoofdstuk 3). Zes jaar later, op 23 mei 1764, werd in dezelfde kerk nog een Joannes Baptiste Dewulf gedoopt, een zoon van Josephus Dewulf en Maria Vanhollebeke.¹ Daar was niets vreemds aan. Joannes Baptista was een van de meest gegeven namen in het achttiende-eeuwse Vlaanderen, en Torhout zat vol Dewulfs.

Het heeft wel gevolgen gehad. Een kwartierstaat van Ingrid Dewulf, gedrukt in 2019, nam de jongen van 1764 als haar voorvader. Die volgde daarna zijn vader terug tot een Josephus Jacobus Dewulf, geboren te Staden in 1730, een bakker die te Loppem trouwde en te Brugge stierf, en van hem via Staden tot "omstreeks 1599".² Die hele tak hoort bij een andere familie. Het bewijs staat in de huwelijksakte van Jan zelf, die met zoveel woorden zegt wanneer en uit wie hij geboren werd.

Het huwelijk van februari 1797

Jan trouwde te Handzame, het dorp van de bruid, op 2 februari 1797. Het was het vijfde jaar van de Franse Republiek. De pastoor sloot geen huwelijken meer; dat deed een municipaal agent, in het huis van de gemeente. De akte werd in het Vlaams geschreven, in de nieuwe republikeinse vorm.³

Aan de ene kant stond joannes baptiste de wulf jongman landsman oud 38 jaeren woonende in de commune van thorout geboortig van thorout zone van adriaen de wulf ende moeder joanna de vulder: Joannes Baptiste de Wulf, jongman, landbouwer, achtendertig jaar oud, wonend te Thorout en daar geboren, zoon van Adriaen de Wulf en Joanna de Vulder. Aan de andere kant stond Anna Theresia de Corte, negenentwintig jaar oud, wonend te Handzame, dochter van Joseph de Corte en Rosa Constantia Maerten. Beide ouderparen waren overleden.³

Daarna deed de agent wat de nieuwe wet vroeg. Hij las de geboorteakte van elk van beide partijen voor, en nam het wezenlijke daarvan in de akte over:

getrocken den act van geboorte van joannes baptiste de wulf dat hij gebooren is 28 november 1758 in de commune van thorout uyt het wettig huwelijk van adrianus de wulf en moeder joanna de vulder

De datum is die van het doopregister (hoofdstuk 3), en een man die in 1764 geboren was, kon in februari 1797 geen achtendertig zijn. De bruid, zo stond er, was op 12 april 1768 te Kortemark geboren.³

Anna Theresia werd bijgestaan door haar broer Pieter Jacobus de Corte, vierentwintig jaar oud. Voor de bruidegom stonden twee mannen uit Handzame, van wie één herbergier was, Jacobus van Middelem.³ De afkondigingen waren aan de deur van het gemeentehuis aangeplakt. Niemand maakte bezwaar, en de agent verklaarde hen gehuwd in den naem van de wet.

Onder de Republiek

Het burgerlijk huwelijk was één teken van de nieuwe orde. Sinds de inlijving van 1795 hadden de Fransen de kerkelijke goederen belast, goederen voor hun legers opgeëist, kerken gesloten en priesters opgejaagd die de eed van "haat aan het koningschap" weigerden. Toen maakte de wet-Jourdan van 5 september 1798 elke jongeman tussen twintig en vijfentwintig dienstplichtig in het Franse leger, iets wat het land nooit gekend had. Duizenden weigerden. In oktober 1798 kwam het platteland in opstand in de Boerenkrijg; er werd gevochten te Kortrijk en te Tielt, voordat de opstand op 5 december 1798 te Hasselt neergeslagen werd.⁷ Jan was dat jaar veertig, getrouwd, met een dochtertje, en noch hij noch zijn jongere broers, eind twintig, waren oud genoeg of jong genoeg om opgeroepen te worden. De akten zeggen niets over wat zij ervan dachten.

Landbouwers te Torhout

Torhout was een oude marktstad die haar belang al lang kwijt was. Haar jaarmarkt, beschermd door de grafelijke burcht van Wijnendale, trok sinds de elfde eeuw kooplieden aan, en Filips van de Elzas had de stad in 1183 stadsrechten geschonken; maar de handel verschoof naar de zee, en in de zeventiende eeuw was het grote marktplein verkaveld. Wat overbleef, waren brouwerijen en pottenbakkerijen, de Sint-Pietersbandenkerk en, sinds 1713, een stadhuis in Duitse barok midden op de markt. Onder het Oostenrijkse bewind groeide de stad in de achttiende eeuw weer: er kwamen verharde wegen naar Brugge, Roeselare en Oostende, en de heidegronden in het noorden en oosten werden verkaveld en in een rasterpatroon bebost.⁹

Het paar vestigde zich te Torhout, en hun kinderen werden daar onder het Franse bewind geboren. De burgerlijke klerken schreven de naam van de vader nu in het Frans, als Jean of Jean Baptiste Dewulf:⁴

Carel werd amper twee weken geboren vóór de republikeinse kalender op 1 januari 1806 afgeschaft werd. Daarom geeft zijn huwelijksakte, dertig jaar later, zijn geboorte nog in de taal van de Revolutie: den vyf en twintigsten frimaire jaer veertien der fransche tydrekening.⁵

Zijn eigen geboorteakte bestaat nog. Op de ochtend van 25 frimaire jaar XIV ging Jean Baptiste de Wulf, "cultivateur, agé de quarante huit ans", naar het stadhuis om een zoon aan te geven die die nacht om twee uur geboren was, en gaf hem de naam Charles. Een van de getuigen was Pierre Alexandre Maertens, hoefsmid te Handzame; de moeder van Anna Theresia was een Maerten. Jan tekende joannes de wulf. Een jaar later gaf hij een dochter aan, Colete, en in augustus 1809 nog een, Colete Victoire: de naam werd opnieuw gegeven, wat doet vermoeden dat de eerste Colete gestorven was. De akte van 1809 geeft Anna Theresia's leeftijd als veertig, en deze keer tekende Jan jan de wulf.⁸

Twee van de zonen trouwden met twee zussen. Pieter Leopold trouwde in 1830 met Catharina Borra, en Carel in 1834 met Eugenia Borra; beide bruiden waren dochters van Jan Borra en Marie Therese Pollet.⁶ Ambrosius werd landbouwer te Lichtervelde en was in 1841 getuige bij de geboorte van Carels zoon Desiré (hoofdstuk 6). Angela trouwde drie keer, te Torhout in 1822 en te Bovekerke in 1833 en 1852, en stierf in 1879 te Bovekerke.⁴

Het einde

Anna Theresia stierf op 7 oktober 1828 te Torhout, en Jan op 18 juni 1834, vijfenzeventig jaar oud. Beide data staan in de huwelijksakte van hun zoon Carel, vier maanden na Jans dood.⁵