Hoofdstuk 1. Joannes Schaecht en Catharina de Vos, Tielt, 1660 tot 1671

Dit hoofdstuk vertelt een waarschijnlijk verhaal, geen bewezen verhaal. De man met wie het eindigt - de Joannes die in 1663 gedoopt werd - is de beste kandidaat, en tot nu toe de enige kandidaat, voor de voorvader die in 1738 te Wingene stierf. Hoofdstuk 9 weegt het bewijs.

Een stad van wevers

Tielt was geen dorp maar een kleine stad, de hoofdplaats van een kasselrijdistrict, de Roede van Tielt, onder de kasselrij Kortrijk. Haar welvaart, voor zover die er was, kwam van het laken: wol in de oude eeuwen, en steeds meer linnen, gesponnen en geweven op de boerderijen van het omliggende platteland en naar de markt van de stad gebracht.⁸ De zeventiende eeuw had haar hard behandeld. De stad lag op de weg van elk leger dat in Vlaanderen vocht, en de oorlogen van Lodewijk XIV, die in 1667 begonnen met de Devolutieoorlog, zouden twee generaties lang soldaten, opeisingen en vluchtelingen door de Roede van Tielt sturen.⁸ In deze stad, in de kerk van Sint-Pieter, wordt de lijn Deschacht voor het eerst zichtbaar.

Het was toen al een oude stad. Tielt had in 1245 stadsrechten gekregen en in 1275 zijn lakenhalle gebouwd, en de toren van die halle stond nog boven de markt toen Joannes Schaecht er kwam trouwen.⁹ De stad had een hard geheugen: in 1602, binnen de herinnering van de oudsten op de bruiloft, was een Tieltse vrouw, Tanneke Sconyncx, van hekserij beschuldigd en onder de foltering gestorven.⁹ De graveur die Tielt tekende voor de grote beschrijving van Vlaanderen van Antonius Sanderus, verschenen in 1641, toonde enkele straten met huizen en tuinen langs de wegen naar Brugge, Kortrijk en Gent, de kerk, de halle en overal rondom boomgaarden en akkers.

Het huwelijk van 1660

Op 25 april 1660 trouwde Joannes Schaecht met Catharina de Vos in de Sint-Pieterskerk te Tielt.¹ De priester schreef de familienaam van de bruidegom in een gedrongen hand die als Schaet of Schlet gelezen kan worden, maar de dopen die volgen laten er geen twijfel over bestaan.

Een jaar later, op 22 mei 1661, brachten zij hun eerste kind naar de doopvont: Antonius, "zoon van Joannes Schaeck en Catharina de Vos". Joannes volgde op 3 juni 1663. Hij was geboren op 20 mei om vier uur 's morgens, en de klerk schreef zijn naam in de marge als Jan Schaecht. Carolus werd gedoopt op 8 februari 1665 en Ester op 7 oktober 1666.²

Twee gezinnen met dezelfde naam

In mei 1670 werden binnen één week nog twee Schacht-kinderen te Tielt gedoopt. Petronilla, op 4 mei, was de dochter van een Franciscus Schaeck en Arnolda vanden Bussche: een tweede gezin met de naam, misschien een broer van Joannes. Joanna, op 11 mei, was de dochter van een Joannes Schaecht, maar haar moeder staat geschreven als Catharina E[..]arde, niet de Vos.³ Ofwel was Catharina de Vos gestorven en was Joannes hertrouwd, ofwel waren er twee mannen met dezelfde naam in de stad.

Het begrafenisregister beslecht de vraag nu, voor zover een register dat kan. De begrafenissen van 24 oktober 1664 tot 28 december 1683 zijn volledig gelezen: zij bevatten geen enkele Schacht-begrafenis, en geen Catharina de Vos - terwijl andere De Vos- en Van Dierdonck-begrafenissen er wel in staan en het bereik van het register bewijzen. Als Joannes vóór mei 1670 hertrouwd was, moet Catharina omstreeks 1669 gestorven zijn; zij stierf niet in Sint-Pieters. De Joanna van 1670, met haar anders geschreven moeder, was dus hoogstwaarschijnlijk de dochter van een tweede Joannes Schaecht, en het huwelijk van ons paar bestond vermoedelijk nog.¹⁰ De huwelijken van die jaren zijn nog niet gelezen.

De Tieltse dopen werden naam voor naam gelezen van september 1655 tot juni 1671, en ook in 1653 en 1654. Zij bevatten geen ander Schacht-kind.⁴

De valse datum op het internet

De stamboom op het internet maakt de volgende voorvader een Joannes, gedoopt te Tielt op 28 mei 1667. Die doop bestaat niet. Heel 1667 werd gelezen, en geen enkel Schacht-kind werd dat jaar te Tielt geboren.⁴ De datum van de stamboom is misschien een verlezing van de akte van 1663, "geboren 20 mei", maar dat valt nergens aan te toetsen: hij rust op niets.

Welke Joannes?

De Joannes om wie het gaat werd op 22 november 1738 te Wingene begraven als "echtgenoot van Maria van Dierendonck", en de priester gaf zijn leeftijd als "ongeveer 84", wat zijn geboorte omstreeks 1654 zou plaatsen.⁵ In de gelezen jaren doopte Tielt maar één Joannes Schacht: de jongen van 1663, die vijfenzeventig geweest zou zijn. Drie dingen maken hem tot de man van Wingene, al zegt geen enkele akte het.

• Zijn vrouw, Maria van Dierendonck, was "ongeveer 75" toen zij in 1740 stierf, dus geboren omstreeks 1665.⁵ Een man geboren in 1663 past beter bij haar dan een van 1654.
• Hij trouwde haar te Tielt, niet te Wingene, op 30 april 1692, en de getuigen waren een Joannes en een Joanna Schaeght: hoogstwaarschijnlijk zijn vader en een zus.⁶
• Zijn zus Ester duikt op te Wingene. Op 16 april 1705 liet "Ester Schacht", vrouw van Bartholomeus de Clercq, daar een zoon dopen, negen dagen nadat Joannes en Maria van Dierendonck hun zoon Egidius in dezelfde kerk hadden laten dopen.⁷

Leeftijden bij een begrafenis werden voor ouderen vaak te hoog geschat: de priester die in 1782 de kleinzoon van deze man, Emmanuel, begroef, telde er bij diens leeftijd ook een dozijn jaren bij (hoofdstuk 4). De schakel van de Joannes van Wingene terug naar Joannes Schaecht en Catharina de Vos is daarom graad C: waarschijnlijk, niet bewezen. De papieren van de Tieltse wezerij zijn op film bewaard en zouden het moeten beslechten (hoofdstuk 9).