Hoofdstuk 6. Pieter Deschacht en Anna Theresia Vanmoortel, Zerkegem en Bekegem, 1805 tot 1866
Een jongen van het jaar XIII
Pieter werd geboren in het dertiende jaar van de Franse Republiek. Op 20 germinal - 10 april 1805 - bood Bernard De Schaghe, dagloner, zevenendertig jaar, aan de maire van Zerkegem, "eerste arrondissement van het departement van de Leie", een jongen aan, de dag voordien geboren uit hem en uit zijn vrouw Helene Kerckhove, eenendertig jaar. Hij kon zijn naam niet tekenen.1
Transcriptie en vertaling
L'an treize de la république le vingt du mois de Germinal à deux heures de relevée, pardevant nous maire de la commune de Zerkeghem, premier arrondissement du département de la Lys, est comparu Bernard De Schaghe âgé de trente sept ans journalier demeurant en cette commune, lequel nous a présenté un enfant du sexe masculin né le dix neuf du mois Germinal courant, de lui déclarant et de Helene Kerckhove âgée de trente un ans son épouse, et auquel il a déclaré vouloir donner les prénoms de Pierre, les dites déclaration et présentation faites en présence de Philippe Scharlenken[?] âgé de vingt trois ans journalier demeurant à Roxem[?], et de Pierre Stubbe âgé de trente six ans journalier demeurant à Zerkeghem, et ont les père et témoins signé avec nous le présent acte de naissance après lecture, excepté le père et premier témoin qui ont déclaré ne savoir écrire. [Signed:] Pr Stubbe; [the mayor, Vande Kyndere?], maire.
In het jaar XIII van de Republiek, op 20 germinal [10 april 1805], om twee uur 's middags, verscheen voor ons, burgemeester van de gemeente Zerkegem, eerste arrondissement van het departement van de Leie, Bernard De Schaghe, 37 jaar, dagloner, wonend in deze gemeente, die ons een kind van het mannelijk geslacht toonde, geboren op de 19e van de lopende maand germinal [9 april 1805], van hem, de aangever, en van Helene Kerckhove, 31 jaar, zijn echtgenote, en aan wie hij verklaarde de voornaam Pierre te willen geven. Aangifte en voorstelling gebeurden in aanwezigheid van Philippe Scharlenken[?], 23 jaar, dagloner, wonend te Roksem[?], en van Pierre Stubbe, 36 jaar, dagloner, wonend te Zerkegem. Vader en getuigen ondertekenden deze geboorteakte met ons na voorlezing, behalve de vader en de eerste getuige, die verklaarden niet te kunnen schrijven. Pieters eigen geboorteakte; zij bevestigt de datum uit zijn huwelijksakte van 1830 (graad A).
Het huwelijk van 1830
Pieter trouwde op 11 februari 1830 te Zerkegem met Anna Theresia van Moortele van Bekegem, in het laatste jaar van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden - de Belgische revolutie brak dat najaar uit. De huwelijksakte geeft zijn geboortedatum tweemaal, eenmaal in de republikeinse kalender en eenmaal in de gewone, en noemt zijn ouders; zijn vader was aanwezig en gaf zijn toestemming.2
Transcriptie en vertaling
N. 9 Huwelyk. Den Jaer achttien hondert dertig, den Elfsten der maand February om tien uren 's morgens, Compareerde voor ons Petrus Aneca, Burgemeester ambtenaar van den burgerstand der gemeente Zerkeghem, districkte Brugge, provincie Westvlaanderen, Petrus De Schaght, werkman oud vierentwintig Jaar, geboren te Zerkeghem den negentienden Germinal 't Jaar dertien der fransche republique of negenden april achttien hondert vijf, meerderjarigen zoon van Bernardus, werkman te Zerkeghem, alhier tegenwoordig en toestemmende, en van Helena Kerckhove zyne huisvrouwe, met hem wonende ter eenderen; En Anna Theresia van Moortele, werkvrouwe oud twee en twintig Jaar, geboren te Bekeghem den twintigsten January achttien hondert acht, wonende te Zerkeghem en rechterlyk te Bekeghem, meerderjarige dogter van Franciscus, werkman wonende te Bekeghem, alhier tegenwoordig en toestemmende, en van Maria Mae[rtens?] zyne huisvrouwe ter andere, welke Comparanten ons hebben verzogt voort te gaen tot het huwelyk onder hun beraemt, en waer af de afkondigingen zyn gedaen geweest voor de voornaemste deur van ons gemeentehuis, te weten de eerste den Zondag vier en twintigsten der maend January, ende tweede den Zondag eenendertigsten dezer maend, telkens op de uere van den middag, en gelyk[lyk] afgekondigd op de zelve Zondagen in de gemeente Bekeghem, woonplaets van de bruid [...] Wy verklaeren in den naem van de wet dat Petrus De Schaght en Anna Theresia van Moortele vereenigd zyn door het huwelyk, van al het welk wy dezen akt hebben opgesteld in de tegenwoordigheid van Franciscus Taecke, werkman oud vyf en dertig Jaar, Josephus Vermeersch, veldwachter oud drie en veertig Jaar, Petrus Lievens, herbergier oud twee en veertig Jaar, en Josephus Van Houcke, koster oud dertig, alle wonende te deze gemeente Zerkeghem, geene vrienden der getrouwde. Dewelke dezen akt naer gedaene voorlezing met ons hebben geteekend, behalven de bruidegom, zynen vader, de bruid, haren vader en de eerste getuige, die verklaerd hebben niet te konnen schryven. [Signed:] Pieter Lievens, Joseph Van Houcke, Joseph Vermeersch, Pieter Aneca Burgemeester.
Huwelijk nr. 9. Op 11 februari 1830 om tien uur 's morgens verschenen voor Petrus Aneca, burgemeester en ambtenaar van de burgerlijke stand van Zerkegem, district Brugge, West-Vlaanderen: Petrus De Schaght, werkman, 24 jaar, geboren te Zerkegem op 19 germinal van het jaar XIII van de Franse Republiek, dat is 9 april 1805, zoon van Bernardus, werkman te Zerkegem, aanwezig en toestemmend, en van Helena Kerckhove zijn vrouw, bij hem wonend - enerzijds; en Anna Theresia van Moortele, werkvrouw, 22 jaar, geboren te Bekegem op 20 januari 1808, wonend te Zerkegem en wettelijk te Bekegem, dochter van Franciscus, werkman wonend te Bekegem, aanwezig en toestemmend, en van Maria Mae[rtens?] zijn vrouw - anderzijds. De afkondigingen gebeurden aan de voornaamste deur van het gemeentehuis op zondag 24 en 31 januari om de middag, en op dezelfde zondagen te Bekegem, de woonplaats van de bruid. Wij verklaren in naam van de wet dat Petrus De Schaght en Anna Theresia van Moortele door het huwelijk verenigd zijn. Getuigen: Franciscus Taecke, werkman, 35; Josephus Vermeersch, veldwachter, 43; Petrus Lievens, herbergier, 42; en Josephus Van Houcke, koster, 30; allen van Zerkegem en geen verwanten van het paar. De bruidegom, zijn vader, de bruid, haar vader en de eerste getuige verklaarden niet te kunnen schrijven. De akte noemt Pieters ouders, Bernardus en Helena Kerckhove, in leven en aanwezig (graad A); de moeder van de bruid, deels leesbaar, is Maria Maertens in de index.
Tussen 1830 en 1849 werden hun tien kinderen geboren, te Zerkegem en daarna te Bekegem, het volgende dorp - onder hen Fredericus, geboren in 1842 (hoofdstuk 7).3 Die jaren eindigden in de catastrofe van de late jaren 1840: de aardappelziekte vanaf 1845, de mislukte roggeoogsten, de ineenstorting van de huisnijverheid in het linnen, daarna tyfus en cholera - de crisis die in Oost- en West-Vlaanderen tienduizenden het leven kostte. Historici schatten het aantal doden in België in die jaren op veertig- tot vijftigduizend, de meeste in Vlaanderen.7 De akten die voor dit verhaal gelezen zijn, zeggen niet hoe het gezin erdoor kwam, alleen dát het erdoor kwam.6
Bekegem, waar Pieter en Anna Theresia hun kinderen grootbrachten, was een klein dorp met een lang oorlogsgeheugen. De godsdienstoorlogen van de jaren 1580 hadden het bijna ontvolkt, en de verwoeste kerk was in 1636 herbouwd en in de oorlogen met Frankrijk opnieuw beschadigd. In 1852, toen Pieters jongste kinderen klein waren, kreeg de kerk een orgel van de Gentse bouwer Maximilien Van Peteghem; het staat er nog.8
Weduwnaar
Anna Theresia stierf te Bekegem op 2 juli 1857, en Pieter hertrouwde: Ludovica Moyaert.4 Hij stierf te Bekegem op 21 maart 1866. Zijn broer Jacobus gaf het overlijden aan, en de akte - die hem vierenzestig noemt terwijl hij zestig was - noemt opnieuw Bernardus en Helena Kerckhove als zijn ouders.5
Transcriptie en vertaling
N. 10. Overlyden. Het jaer Achttien honderd zes en zestig den twee en twintigsten Maert om zes ure 's morgens voor ons Philippus Verheeke, burgmeester ambtenaer des burgerstands der gemeente Bekeghem, comparerende Jacobus Deschacht, werkman oud dry en vyftig jaren, Jan Soreyn, veldwachter oud dry en zestig jaren, beide alhier woonende, den eersten broeder en den tweeden geen bloedverwant van den hierna genoemden overledenen, dewelke ons hebben verklaerd dat Pieter Deschacht, werkman oud vier en zestig jaren, geboren te Zerkeghem en alhier woonende, zoon van Bernardus en van Helena Kerckhove, beide te Zerkeghem overleden, weduwaer van Anna Therese Van Moortel, overleden te Bekeghem, en echtgenoot in tweede huwelyk van Ludovica Moyaert, werkvrouw oud een en veertig jaren, alhier woonende, gister den een en twintigsten Maert om dry ure 's namiddags in zyne woonst staende in deze gemeente is overleden. De tweede comparant heeft dezen akt met ons onderteekend, den eersten verklarende hetzelve niet te kunnen by onkunde, tot dees verzocht na gedaene voorlezinge. [Signed:] J Soreyn; De Burgmeester P Verheeke.
Overlijden nr. 10. Op 22 maart 1866 om zes uur 's morgens verschenen voor Philippus Verheeke, burgemeester en ambtenaar van de burgerlijke stand van Bekegem, Jacobus Deschacht, werkman, 53, en Jan Soreyn, veldwachter, 63, beiden hier wonend, de eerste een broer van de overledene en de tweede geen bloedverwant, die verklaarden dat Pieter Deschacht, werkman, 64 jaar, geboren te Zerkegem en hier wonend, zoon van Bernardus en van Helena Kerckhove, beiden te Zerkegem overleden, weduwnaar van Anna Therese Van Moortel, overleden te Bekegem, en echtgenoot in tweede huwelijk van Ludovica Moyaert, werkvrouw, 41, hier wonend, gisteren, 21 maart, om drie uur 's namiddags in zijn woning in deze gemeente overleden is. De tweede aangever tekende met ons; de eerste kon niet schrijven. Pieter was in werkelijkheid 60 (geboren 9 april 1805): de leeftijd is vier jaar te hoog, maar zijn ouders, zijn geboorteplaats en beide vrouwen identificeren hem zonder twijfel. De aangever is zijn broer Jacobus, in 1811 te Zerkegem geboren (graad A).
Transcriptie en vertaling
[Afstervingen] 9. De Ly Sagaer Francies echtgenoot Isabella - 21 9br - 45. 10. Deschacht Medard - 21 9br - 46. 11. Deschacht Moyaert Pieter echtgenoot Louise - 21 Maart - 10. [...] [Huwelijken] 1. Cordy Amandus en Deschacht Virginie - 10 Janri - 1. [...] De tegenwoordige Tafel bevattende alle de nummers van het principaal register gebragt en aldus opgemaakt en gesloten door ons Philippus Verheeke, Burgmeester ambtenaar van den burgerstand der gemeente Bekeghem, die verklaard dat er geene supplementaire Registers over het jaar achttien honderd zes en zestig bestaan. Bekeghem den vijfden Januarie achttien honderd zeven en zestig.
Overlijdens van 1866 te Bekegem in de jaartafel: nr. 10, 21 maart, Pieter Deschacht, echtgenoot van Louise (Ludovica Moyaert, zijn tweede vrouw); nr. 46, 21 november, Medard Deschacht; en huwelijk nr. 1, 10 januari, Amandus Cordy en Virginie Deschacht. De tafel werd op 5 januari 1867 gesloten door burgemeester Philippus Verheeke. Ze geeft het nummer en de datum van Pieters overlijdensakte, die hierna gelezen wordt (graad B voor de tafel).
-
Zerkegem, burgerlijke stand [S6], geboorten van het jaar XIII, beeld 0_0351 (graad A). ↩
-
Zerkegem, burgerlijke stand [S6], huwelijken 1830, nr. 9 (graad A). ↩
-
AGATHA-index [S8]: tien kinderen van Pieter De Schacht en Anna Theresia Vanmoortel(e), 1830-1849 (graad B); de geboorte van Fredericus, Bekegem, 10 mei 1842, akte 17. ↩
-
AGATHA-index [S8] (graad B); haar overlijden staat ook in de huwelijksakte van haar zoon uit 1870 [S6]. ↩
-
Bekegem, burgerlijke stand [S6], overlijdens 1866, nr. 10, en de jaartafel van 1866 (graad A). ↩
-
Canon van Vlaanderen, "De aardappelcrisis", en Centrum Agrarische Geschiedenis [S16]. ↩
-
Wikipedia (Engels), "European potato failure" [S20]: 40.000-50.000 doden in België in 1845-1850, Vlaanderen bijzonder getroffen (achtergrond). ↩
-
Wikipedia (Nederlands), "Bekegem" [S20]: ontvolking omstreeks 1584, de kerk herbouwd in 1636, het orgel van omstreeks 1852 door Maximilien Van Peteghem (achtergrond). ↩