Hoofdstuk 4. Waar kwam Livinus vandaan?

Een man zonder verleden

Elke familiegeschiedenis heeft een eerste bladzijde, en de onze is een herfstdag in Sint-Joris in 1655. Op 12 oktober van dat jaar gingen Livinus Saij en Maria Kerbrock voor de pastoor in ondertrouw, en op 21 november zijn zij getrouwd.¹ Vanaf die dag is de familie van akte tot akte te volgen, van vader op zoon, negen generaties lang. Daarvóór is er niets. De aantekening geeft van geen van beiden ouders en geen parochie van herkomst. Livinus was ongeveer achtentwintig. Hij was geboren ergens in de twaalf maanden vóór januari 1628, als de pastoor die hem in 1699 begroef zijn leeftijd goed had.² Waar, en van wie, zegt geen enkele tot nu toe gevonden akte.

Dit hoofdstuk gaat over dat gat. Het legt uit waarom de gepubliceerde stambomen het verkeerd invullen, wat de registers uitsluiten, en wat er overblijft.

De stamboom die naar Destelbergen ging

Jarenlang voerden de stambomen op Ancestry, FamilySearch en Geneanet, die van de familie zelf daaronder, de lijn drie generaties verder terug dan deze geschiedenis doet. Hun voorouders woonden te Destelbergen, aan de andere kant van Gent, ongeveer veertien kilometer ten zuidoosten van Sleidinge: een Joannes Say die met Livina Buyle trouwde; hun zoon Jacobus, die met Anna Schatteman trouwde; en hun zoon Joannes, gedoopt op 31 januari 1627, die op 14 oktober 1651 te Destelbergen met Barbara Baert trouwde. Die Joannes en Barbara waren, zeiden de stambomen, de ouders van Joannes Saey van Sleidinge, die in 1719 stierf.³

De Destelbergse families bestonden echt. Hun dopen en huwelijken staan in de oude indexen van de Destelbergse registers, en Say was daar een veelvoorkomende naam.⁴ Joannes Say en Barbara Baert hadden inderdaad een zoon die Joannes heette. Maar hij werd te Destelbergen gedoopt op 8 december 1661, en de stambomen geven hun Joannes de Sleidingse geboortedatum van 18 juni 1660 en het Sleidingse overlijden van 1719. Ergens onderweg zijn twee jongens met dezelfde naam en bijna dezelfde leeftijd voor één persoon aangezien. Daarna is de fout van stamboom op stamboom overgeschreven.⁵

De Sleidingse registers maken de schakel ongedaan, en zij doen het tweemaal. De doop van 1660 noemt het kind "zoon van Livinus Saij en Maria Kerrebrouck". De begrafenis van 1719 noemt de overledene "zoon van Livinus". Beide aantekeningen zijn in het origineel gelezen.⁶ En de twee gezinnen leefden hun leven naast elkaar, in twee parochies, in dezelfde jaren:

Eén man kan niet de echtgenoot van beide vrouwen zijn geweest.⁷

Er zit een vreemd toeval in. De Destelbergse Joannes werd gedoopt op 31 januari 1627, en onze Livinus werd binnen datzelfde jaar of daaromtrent geboren. Toen de twee data voor het eerst naast elkaar werden gelegd, leek het even een aanwijzing. Dat is het niet. Elke Sleidingse akte, van de bruiloft in 1655 tot de begrafenis van de zoon in 1719, noemt onze man Livinus; de Destelbergse index heeft op die dag alleen een Joannes en geen tweede jongen; en de twee mannen brachten op veertien kilometer van elkaar tegelijkertijd gezinnen groot.⁸

Niet te Sleidinge gedoopt

Als Livinus niet uit Destelbergen kwam, is Sleidinge zelf de voor de hand liggende plaats om zijn doop te zoeken. Er zijn daar voor de jaren twintig twee afzonderlijke doopboeken bewaard, die elkaar in jaren overlappen. Het eerste is naam voor naam geïndexeerd, en het bevat geen Livinus Say.⁹ Het tweede is niet geïndexeerd, en is daarom voor deze geschiedenis op het scherm gelezen, aantekening voor aantekening, van augustus 1623 tot mei 1627: bijna vier jaar dopen in het Latijn.

Om zeker te zijn dat de naam herkend zou worden wanneer hij kwam, is de zoektocht getoetst aan twee aantekeningen die al uit de index bekend waren. Beide werden gevonden waar zij hoorden te staan: de doop van Maria Say op 3 oktober 1623, en van haar zuster Elisabeth op 18 april 1627.

Baptisata Elisabetha filia Joannis Say et Maria [Vereecken] … nata 12a Aprilis 1627 hora undecima ante meridiem: "Gedoopt Elisabetha, dochter van Joannes Say en Maria (Vereecken), geboren op 12 april 1627 om elf uur 's ochtends." Tussen die twee aantekeningen, en in de weken erna, is er geen Livinus.¹⁰ De indexen van de buurparochies Lovendegem, Waarschoot en Zomergem, en van de parochies ten oosten van Gent, Destelbergen, Oostakker en Lochristi, bevatten evenmin een Livinus Say die in de jaren twintig is geboren.¹¹

De Says van Sleidinge in de jaren twintig

De twee zusjes uit die toets behoorden tot de enige familie Say in de Sleidingse registers van die jaren. Joannes Say en Maria Vereecken lieten in 1615, 1617, 1620, 1623 en 1627 kinderen dopen in Sint-Joris. Het was een gezin waar de dood vaak langskwam: het begrafenisregister heeft een kind van Joannes Say in 1614, een zoon Joannes in 1619, een dochter in 1622 en Joanna in 1626. Maria Vereecken stierf op 6 september 1629. Zeven weken later, op 29 oktober, hertrouwde Joannes met Elisabeth Rogiers, en met haar kreeg hij tussen 1630 en 1634 nog drie kinderen. Elisabeth was weduwe toen zij in januari 1653 stierf.¹² Na 1634 is er geen enkele doop Say te Sleidinge meer tot het eerste kind van Livinus in 1658.

Was Livinus een zoon van deze Joannes? Het zou het netste antwoord zijn, en het was het eerste spoor dat dit onderzoek volgde. Maar de data spreken ertegen. Elisabeth werd geboren in april 1627, en Livinus tussen januari 1627 en januari 1628. Beide kunnen alleen waar zijn als Livinus in de eerste drie weken van januari 1628 werd geboren, en het geïndexeerde doopboek bevat zo'n aantekening niet. Als de leeftijd bij zijn begrafenis er meer dan een jaar naast zat, wordt het venster ruimer, maar het geïndexeerde boek bevat in geen enkel jaar van 1612 tot 1640 een Livinus Say, en het tweede boek bevat er geen in de gelezen jaren. Het is mogelijk dat hij een zoon van Joannes was, elders geboren en gedoopt. Niets in de kerkelijke registers toont het aan.¹³ Maar de staten van goed wijzen, zoals het slot van dit hoofdstuk laat zien, terug naar dit gezin, en het hoofdstuk "Vóór de lijn" aan het begin van deze geschiedenis vertelt hun verhaal als het waarschijnlijkste antwoord.

De andere Livinus Saij, 1645

Het Sleidingse huwelijksregister bevat nog een verrassing. Tien jaar vóór de bruiloft van onze Livinus trouwde een andere Livinus Saij in Sint-Joris:

Vigesima tertia Septembris 1645 affidati sunt Livinus Saij et Judoca Teerlinck. Juncti sunt matrimonio decima quinta Octobris 1645 coram testibus Nicolao Saij et Joanne Dhont: "Op 23 september 1645 zijn Livinus Saij en Judoca Teerlinck in ondertrouw gegaan. Zij zijn in de echt verbonden op 15 oktober 1645, voor de getuigen Nicolaus Saij en Joannes Dhont."¹⁴

Kan dit onze man zijn geweest, jong getrouwd, weduwnaar geworden en in 1655 opnieuw getrouwd? Een tijdlang leek het mogelijk. Het antwoord kwam uit Kluizen, het eerstvolgende dorp naar het noordoosten, en uit de staten van goed van het Ambacht Assenede, waartoe Kluizen behoorde. Op 27 februari 1657 werd de boedel beschreven van Jan Say, die te Kluizen was gestorven. Zijn weduwe was Elisabeth Haverbeke, en er werden zeven kinderen opgesomd, alle meerderjarig: Niclays, Lieven, Mayken, Tanneken, Andrisijne, Betken en Guilliaeme.¹⁵

Hier waren een Lieven en een Niclays, broers, hetzelfde paar namen als de bruidegom en de eerste getuige van 1645. En dezelfde stukken laten zien wat er van deze Lieven werd. Als "Lieven Saey, zoon van Jan" trad hij vanaf 1652 op als voogd over de wezen van zijn broers en zusters, de laatste keer in oktober 1676. In 1681 had zijn broer Niclays zijn plaats ingenomen. Dat past bij de Lieven Say van Ertvelde, iets verder naar het noordoosten, die in 1678 stierf en over wiens eigen wezen Niclays voogd werd. Onze Livinus leefde in Sleidinge tot 1699.¹⁶

Een tijdlang leek daarmee uitgemaakt wie de bruidegom van 1645 was: de Kluizense Lieven, later van Ertvelde. Een latere zoektocht toonde aan dat het eenvoudiger lag. In juli 1648 maakte de vierschaar van het Ambacht Boekhoute de staat van goed op van een "Lieven SAEY" wiens weduwe "Joosijne TERLYNCX" was, met twee jonge kinderen, en over wie een Niclaeys Saey voogd was. De bruidegom van 1645 was binnen drie jaar na zijn bruiloft gestorven.²³ Hij was noch de Kluizense Lieven, die tot in de jaren zeventig leefde, noch de onze.

Het is in de papieren van ditzelfde geslacht dat de brand van een hofstede door Franse troepen op 13 april 1676 wordt vermeld, zoals hoofdstuk 1 vertelde.¹⁷ En de staten van goed laten zien hoe dik gezaaid de Lieven Saeys in die parochies waren. In de tweede helft van de zeventiende eeuw waren er minstens vijf binnen een straal van vijftien kilometer van Sleidinge: te Ertvelde, te Zelzate, te Kluizen, te Oostakker, en de onze.¹⁸

Een aanwijzing uit 1659

De staat van goed van Livinus zelf, opgemaakt in februari 1699, vermeldt een ouder stuk: een verkaveling van 10 april 1659 tussen hem en "de hoirs van Jaecques Burrens".²¹ De Sleidingse registers laten zien wie die man was.

• Jaecques Burreme trouwde op 14 juni 1614 in Sint-Joris met Stoffelijntken (Christophora) Vereecken. Er waren twee getuigen. De ene was de vrouw van een Georgius Vereecken. De andere was Joannes Saij.
• Zij kregen tussen 1615 en 1630 minstens zeven kinderen. Jacobus stierf op 2 oktober 1652, en Christophora, "weduwe van Jacobus Burmer", op 24 maart 1657. De verkaveling met zijn erfgenamen kwam twee jaar later, toen de boedel van het echtpaar werd afgewikkeld.
• De twee families bleven dicht bij elkaar. Anna Burrens, zeer waarschijnlijk hun dochter Joanna van 1617, trouwde met Joannes Meersman, en een Joannes Mersman stond in 1667 peter bij Livinus' dochter Maria. Margareta Steenbeke, in 1624 meter bij een jongen Burrem, was in 1660 meter bij Livinus' eerste zoon. En in 1679 stond Livinus' zoon Jan peter bij een kind Meersman.²²

Een verkaveling wordt gedaan tussen mensen die iets samen bezitten, meestal mede-erfgenamen uit dezelfde familie. De eenvoudigste lezing van dit alles is dat Christophora Vereecken, vrouw van Jaecques Burrens, en Maria Vereecken, vrouw van Joannes Say, zusters waren. Joannes Say stond dan in 1614 getuige bij de bruiloft van zijn schoonzuster, en een zoon van Maria zou samen met de Burrensen een aandeel in familiegrond Vereecken houden, te verdelen zodra die generatie was gestorven. Die zoon zou Livinus zijn. Hij zou dan toch de zoon zijn van Joannes Say en Maria Vereecken, geboren omstreeks 1628, een jaar voordat zijn moeder stierf. Het zou ook passen bij zijn naam "Lieven fs Jan".

Het is een veronderstelling, geen bewijs. Het Sleidingse doopboek over 1628 is volledig, met dopen in elke maand, en het bevat geen Livinus Say. Niets toont aan dat de twee vrouwen Vereecken zusters waren, want hun eigen dopen zijn ouder dan de registers, en Vereecken was een veelvoorkomende naam in de parochie. De verkaveling van 1659 kan ook een verkoop zijn geweest. Maar het is het eerste stuk bewijs dat Livinus met iemand van een oudere generatie verbindt, en het wijst naar de enige familie Say die in Sleidinge woonde toen hij werd geboren. De oorspronkelijke akte van 1659 kan, als zij in het archief van het Graafschap Evergem bewaard is, de zaak beslissen.

Wat er overblijft

De vraag blijft dus open, al is zij versmald. Wat de akten wél laten zien, is kort samen te vatten: - Zijn vader heette Jan. De staat van goed van Maria's boedel, voltooid in juli 1689, noemt de weduwnaar "Lieven Saeij fs Jan", Lieven, zoon van Jan.²⁰ Dat past bij de naam die het echtpaar hun eerste zoon in 1660 gaf, Joannes. - Livinus Saij was niet de zoon van het Destelbergse geslacht dat de stambomen hem geven. - Hij was waarschijnlijk niet de Lieven, zoon van Jan Say, van Kluizen en Ertvelde, al berust die gevolgtrekking op een redenering uit de voogdijen, en is het nieuwe gegeven dat ook onze Livinus een zoon van een Jan was een reden om er nog eens naar te kijken. - Hij is niet te Sleidinge gedoopt in de jaren waar zijn leeftijd naar wijst, en evenmin, voor zover de indexen reiken, in de parochies eromheen. - In 1659 verdeelde hij goederen met de erfgenamen van Jaecques Burrens, wiens vrouw een Vereecken was. Dat maakt het Sleidingse gezin van Joannes Say en Maria Vereecken het waarschijnlijkste, al is het niet bewezen.

Vier sporen blijven over. - De akte van 1659. De verkaveling tussen Livinus en de erfgenamen Burrens, en de boedelpapieren van Jacobus Burrens (gestorven 1652) en Christophora Vereecken (gestorven 1657), in het archief van het Graafschap Evergem in het Rijksarchief te Gent. Als het goed van de zijde Vereecken kwam, zouden deze stukken dat moeten zeggen. - De familie van Kluizen. Kluizen ligt nog geen vijf kilometer van Sleidinge. Een neef van de kinderen van Jan Say zou in de streek thuis zijn, en zowel de Says van Kluizen als die van Sleidinge trouwden met vrouwen Vereecken. Maar geen akte verbindt Livinus met hen. De registers van Kluizen zelf beginnen pas in 1641, te laat om zijn doop te bevatten.¹⁹ - De papieren bij het overlijden. De staat van goed van Maria is gevonden, maar alleen in een gepubliceerde samenvatting. De voogd van vaderszijde bleek haar eigen zoon Jan te zijn, en niet een broer of neef van Livinus, dus hij noemt geen oudere Saey. Het origineel, in het Rijksarchief te Gent, kan meer zeggen over het huis, het land en de schulden, en misschien over waar het familiegoed vandaan kwam.²⁰ - De niet-geïndexeerde parochies. Voor verscheidene parochies rond Sleidinge bestaat geen index van de dopen uit de jaren twintig. Die zouden bladzijde voor bladzijde gelezen kunnen worden, zoals met het tweede Sleidingse boek is gedaan.

Tot een van deze een antwoord geeft, begint de lijn van deze familie met een man van ongeveer achtentwintig die op 12 oktober 1655 voor de pastoor van Sint-Joris staat. De families Say ten oosten van Gent, te Destelbergen, Oostakker en Lochristi, en de Saeys van Kluizen zijn zeer wel mogelijk verre verwanten. Zij worden in hoofdstuk 5 beschreven, met voor elke familie een getekende stamboom. Maar zij zijn, op grond van wat wij nu weten, geen voorouders.