Hoofdstuk 10. Pieter Johannes Saeij en Mathielde Sophia Lohman, 1887 tot 1968

Een in Nederland geboren zoon

Pieter Johannes werd te IJzendijke geboren op 27 oktober 1887, als vijfde van de acht kinderen van Eduardus en Louisa, en als eerste van de rechte lijn die in Nederland ter wereld kwam.¹ Hij groeide op tussen landarbeiders, in een gezin dat omstreeks de eeuwwisseling van IJzendijke naar Oostburg verhuisde. Hij verloor twee zusters en een broer als jonge volwassenen. Anders dan zijn vader leerde hij schrijven.²

Mathielde uit Waterlandkerkje

Op 7 mei 1914 trouwde in het gemeentehuis van Sint Kruis, een dorp bij de Belgische grens even ten oosten van Aardenburg, Pieter Johannes, zesentwintig jaar oud en landarbeider te Oostburg, met Mathielde Sophia Lohman. Zij was vijfentwintig, geboren te Waterlandkerkje, het dorp waar Pieters vader het eerst in Zeeland had gewoond, en woonde te Sint Kruis bij haar ouders, Charles Lohman en Adelaïda Paulina de Roose, die de akte visschers noemt. Beide paren ouders kwamen hun toestemming geven: Eduard en Louisa, landarbeiders te Oostburg, en de Lohmans. De getuigen waren de broer van de bruid, Charles, landarbeider, en de broer van de bruidegom, Alphons Saeij, eenendertig, politieagent te Hulst. Aan het slot schreef de klerk dat de ouders van zowel bruid als bruidegom niet konden schrijven, uithoofde niet te hebben geleerd.³

Mathielde was geboren op 27 september 1888.⁴ Beide ouders waren gestorven in 1920, toen haar zuster Rosalia te Oostburg met een kleermaker trouwde, met hun broer Carolus, landarbeider, als getuige.⁵

De oorlog naast de deur

Drie maanden na de bruiloft, in augustus 1914, brak de Eerste Wereldoorlog uit. Nederland bleef neutraal, maar België, een paar kilometer naar het zuiden, werd binnengevallen en vrijwel geheel bezet door het Duitse leger. Vluchtelingen stroomden over de grens, en eind 1914 waren er een miljoen Belgische vluchtelingen in Nederland.⁶ In het voorjaar van 1915 begonnen de Duitsers langs de hele Nederlands-Belgische grens een versperring te bouwen, van Aken tot de Schelde, ruim 200 kilometer lang en geladen met 2.000 volt. De Nederlanders noemden hem de Dodendraad. Naar schatting zijn er tussen de twee- en drieduizend mensen op omgekomen, bij een poging over te steken. Toen de oorlog in november 1918 eindigde, werd de stroom afgesloten en haalden mensen aan beide zijden de versperring neer.⁷

Het was in de eerste lente van die draad dat het eerste kind van Pieter en Mathielde werd geboren. Om half drie in de middag van 20 mei 1915 werd hun zoon te Oostburg geboren, en de volgende dag ging Pieter hem aangeven:

Het kind was geboren in deze gemeente Sint Baafsgang nummer vijf. Pieter wordt omschreven als landbouwersknecht, zevenentwintig jaar oud, en Mathielde als zonder beroep. De getuigen waren een polderwerker en een landarbeider uit Oostburg. De jongen kreeg de naam Achille Eduard, Eduard naar zijn grootvader. Pieter ondertekende de akte.⁸ Op een moderne kaart van Oostburg komt geen straat Sint Baafsgang voor. De oude stad werd in 1944 grotendeels verwoest en naar een nieuw plan herbouwd, en het steegje kan toen zijn verdwenen.⁹

Tussen de oorlogen

Tien jaar later, in juli 1925, woonde Pieter te Waterlandkerkje en werkte hij als landarbeider. Op 2 juli van dat jaar kwam hij naar Oostburg om het overlijden van zijn vader aan te geven, en ondertekende hij de akte P. J. Saey, in de Belgische spelling die zijn vader over de grens had meegebracht.¹⁰ Een tweede zoon, Herman Charles, werd volgens de stambomen in 1930 geboren.¹¹

De oorlog komt naar Oostburg

In mei 1940 kwam de oorlog die Nederland in 1914 voorbij was gegaan er alsnog. Oostburg was Duits bezet van 1 juni 1940 tot 26 oktober 1944.¹² In het najaar van 1944 werd West-Zeeuws-Vlaanderen, het land ten zuiden van de Scheldemonding, een slagveld. De Duitsers hielden het om de toegangen tot de haven van Antwerpen te versperren. Vanaf 21 september vocht het Canadese leger om wat het de Breskens Pocket noemde te zuiveren. De hoofdaanval over het Leopoldkanaal begon op 6 oktober, geleid door de 3de Canadese Infanteriedivisie, en dorp na dorp werd in de gevechten die volgden ingenomen, IJzendijke daaronder.¹³ Oostburg betaalde een vreselijke prijs. Het Canadese bombardement van 23 september tot 18 oktober 1944 verwoestte tachtig procent van de stad. Zij werd na de oorlog herbouwd naar een nieuw, ruim plan van de ingenieur E. H. Flokke uit Amersfoort.¹²

Wat de familie Saeij in die weken heeft doorgemaakt, zeggen de akten die wij hebben niet.

Het einde

Pieter Johannes Saeij stierf in het r.-k. ziekenhuis te Oostburg om kwart voor één in de nacht van 8 december 1960, drieënzeventig jaar oud. Diezelfde dag gaf zijn oudste zoon, Achille Eduard, vijfenveertig, winkelier te Oostburg, het overlijden aan bij de ambtenaar en ondertekende hij de akte. Zij noemt Pieters ouders, Eduard Saey en Louisa Clementia Zwartelé, en bindt zo drie generaties in één stuk samen. Zijn overlijdensadvertentie in de krant staat in hoofdstuk 11.¹⁴

Mathielde overleefde hem zeven jaar. Zij stierf te Oostburg, als weduwe, op 21 maart 1968.⁴