Vóór de lijn. Joannes Say en Maria Vereecken, omstreeks 1612 tot 1653

Dit hoofdstuk is anders dan de andere. Elke generatie vanaf Livinus Saij is bewezen uit akten die van elke zoon de vader noemen. Van Joannes Say en Maria Vereecken is niet bewezen dat zij de ouders van Livinus waren. Zij zijn, op grond van wat wij nu weten, het waarschijnlijkste echtpaar, en dit hoofdstuk zet uiteen waarom. Als de akte van 1659 die aan het slot wordt beschreven ooit wordt teruggevonden, kan die hen bevestigen of uitsluiten.

Een bruiloft in juni 1614

Op 14 juni 1614 trouwde een jong paar in de Sint-Joriskerk te Sleidinge: Jaecques Burreme en Stoffelijntken Vereecken. De pastoor schreef de namen van twee getuigen op. De ene was de vrouw van een Georgius Vereecken, zeer waarschijnlijk een broer van de bruid. De andere was een man die Joannes Saij heette.¹

Dit is de eerste keer dat de naam Say in de Sleidingse registers voorkomt als levend persoon, en hij komt voor als getuige bij een huwelijk van een Vereecken. Daarom bestaat dit hoofdstuk.

Joannes Say was toen al getrouwd, en al vader. Zijn vrouw was Maria Vereecken. Hun eerste kind was vier maanden eerder begraven, op 4 februari 1614, zonder naam in het register: kind.² Waar Joannes en Maria getrouwd zijn, is niet bekend. Het Sleidingse huwelijksregister loopt vanaf 1608 zonder gat, met acht tot dertig bruiloften per jaar, en het hunne staat er niet in.³ Paren trouwden gewoonlijk in de parochie van de bruid, en de familie van Maria woonde in Sleidinge, dus misschien trouwden zij vóór 1608. Of misschien trouwden zij in Joannes' eigen parochie, en kwam hij ergens anders vandaan. Hoe dan ook, zijn doop en zijn ouders liggen buiten het bereik van de Sleidingse boeken.

De familie van Maria

Wie Maria was, is wel te vermoeden, maar niet te bewijzen. De Vereeckens waren een oude Sleidingse familie; in de schepenstukken wordt de naam vaak van der Eecken geschreven, wat precies is wat Vereecken betekent. Twee gezinnen maken aanspraak op haar, en het ene past veel beter dan het andere.

Joos Vereecken en Christina de Roo. In juli 1620 maakte de vierschaar van Evergem een staat van goed op voor de kinderen van Joos van der Eecken, wiens vrouw Christina de Roo pas gestorven was. Hij noemt de jonge kinderen Cornelis, Hans en Betken; een zoon Christoffel, die als voogd optrad; een gehuwde dochter Joorijntken, vrouw van Pauwels de Brabanter; en een zoon Jooris Vereecken.⁴ Verscheidene van deze mensen duiken op rondom Joannes Say en Maria:

• In 1614 was de andere getuige bij de bruiloft Burrem, naast Joannes Say, "de vrouw van Georgius Vereecken", zeer waarschijnlijk de vrouw van deze Jooris.
• In 1623 was de peter van Joannes en Maria's dochter Maria een Cornelius Vereecken.
• In 1627 was de meter van hun dochter Elisabeth "Elisabeth, vrouw van Gerardus Willems". Een latere staat van goed laat zien dat zij Elisabeth van der Eecken was, dochter van Joos.⁵
• En de familie bezat land op de Volpenswege. In 1661 vermeldde een staat van goed, opgemaakt voor een van Joos' achterkleinkinderen, een aandeel in "andere hofstede te Sleidinge Volpinsweghe, onverdeeld met Cornelis van der Eecken fs Joos".⁶ Dat is de weg waar Livinus zijn hele gehuwde leven woonde.

Een stamboom die een andere onderzoeker online heeft gepubliceerd maakt Maria een dochter van Joos en Christina, en voert hun voorgeslacht terug tot omstreeks 1500, tot een Jacobus van der Eecken en een Christophorus van Vlaenderen van Sleidinge.⁷ De staat van goed van 1620 noemt, althans in de gepubliceerde samenvatting, geen Maria onder de kinderen van Joos. Maar hij noemt ze niet allemaal: Christoffel komt alleen als voogd voor, en Elisabeth alleen als het jonge "Betken". Een gehuwde dochter die bij haar man woonde zou in zo'n korte samenvatting makkelijk wegvallen.

Cornelis Vereecken en Lievine Steenbeke. De andere kandidaat is een Cornelis Vereecken die in oktober 1617 werd begraven. De staat van goed die in 1618 voor zijn jonge kinderen werd gemaakt, vermeldt terloops "Maeyken Vereeken, halfzuster van de wezen", de dochter van zijn eerste vrouw Lievine Steenbeke.⁸ Een Maeyken die in 1618 oud genoeg was om apart genoemd te worden, zou Maria kunnen zijn. Maar verder verbindt niets dit gezin met Joannes Say.

Alles afgewogen zijn Joos Vereecken en Christina de Roo de waarschijnlijkste ouders: drie van hun kinderen stonden naast Joannes en Maria aan de doopvont of het altaar, en de hofstede van hun familie lag aan de weg waar Livinus later woonde.

De kinderen

Joannes en Maria brachten minstens zes kinderen naar de vont van Sint-Joris, en begroeven de meeste van hen.⁹

• Een kind, begraven op 4 februari 1614.
• Joanna, gedoopt op 24 mei 1615. Haar peter was een andere Joannes Say. Een vader kon geen peter van zijn eigen kind zijn, dus was er een tweede, en waarschijnlijk oudere, Joannes Say in of nabij de parochie. Hij kan de grootvader van het kind zijn geweest. Joanna stierf in mei 1626.
• Joannes, gedoopt op 20 juni 1617, met Joannes Van Quakebeke als peter. Hij werd begraven op 6 april 1619.
• Anna, gedoopt op 19 juli 1620.
• Een dochter, begraven op 10 augustus 1622.
• Maria, gedoopt op 3 oktober 1623.
• Elisabeth, geboren om elf uur 's ochtends op 12 april 1627, wier doop voor deze geschiedenis in het oorspronkelijke register is gelezen (zie hoofdstuk 4). Zij was waarschijnlijk de Elisabeth Say, dochter van Joannes, die op 22 juli 1631 werd begraven.

En, als de redenering van dit hoofdstuk klopt, een zoon: Livinus, geboren omstreeks eind 1627 of begin 1628, wiens doop niet is teruggevonden.

Maria zelf nam haar deel in het leven van de parochie: in oktober 1624 stond "Maria, vrouw van Joannes Say" meter bij een zoon van Sacharius Verhelst en Joanna Basselaers.¹⁰

1629

Maria Vereecken stierf in de nazomer van 1629 en werd begraven op 6 september.¹¹ Als Livinus haar zoon was, was hij toen ongeveer achttien maanden oud, en de dood van zijn moeder kan verklaren waarom juist zijn doop niet te vinden is: een kind geboren in een moeilijk jaar, misschien ten huize van de familie van zijn moeder, misschien in een andere parochie.

Joannes bleef niet lang weduwnaar. Zeven weken later, op 29 oktober 1629, trouwde hij in Sint-Joris met Elisabeth Rogiers.¹² Met haar kreeg hij nog drie kinderen: Livina, geboren op 30 mei 1630, die maar één dag leefde; Petrus, geboren om elf uur 's avonds op 13 oktober 1631; en Maria, geboren op 15 januari 1634.¹³ In 1630 en 1631 stond Elisabeth tweemaal meter, en Joannes eenmaal peter, telkens als "de vrouw van Joannes Say" en "Joannes Say".¹⁴

Na 1634 verdwijnt het gezin uit de Sleidingse registers. Er is geen begrafenis van Joannes Say te Sleidinge, dus kan hij elders gestorven zijn, maar in januari 1653 was hij dood, toen Elisabeth Rogiers als zijn weduwe werd begraven.¹⁵ Hun kinderen Petrus en Maria komen niet meer voor, niet als bruid, bruidegom, peter, meter of begrafenis. Anna en Maria, de dochters uit het eerste huwelijk, evenmin. Meer dan twintig jaar lang, van 1634 tot het huwelijk van Livinus in 1655, is de enige Say in de Sleidingse registers een Livinus Saij die er in 1645 met Judoca Teerlinck trouwde en binnen drie jaar dood was: een andere man, zoals hoofdstuk 4 laat zien.

Waarom Joannes en Maria?

Vijf dingen wijzen naar hen.

1. "Lieven, zoon van Jan". Tweemaal, in 1689 en opnieuw in 1699, noemde de vierschaar van Evergem Livinus "Lieven Saeij fs Jan".¹⁶ Joannes Say is de enige Jan Say van wie bekend is dat hij te Sleidinge woonde in de jaren waarin Livinus werd geboren.
2. De verkaveling van 1659. In de staat van goed van Livinus zelf wordt verwezen naar een verdeling van goederen op 10 april 1659 tussen hem en "de hoirs van Jaecques Burrens".¹⁷ Jaecques Burrens was de Jaecques Burreme die in 1614 met Stoffelijntken Vereecken trouwde, met Joannes Say als zijn getuige. Hij stierf in 1652, en zijn weduwe, "Christophora Vereecken, weduwe van Jacobus Burmer", in maart 1657.¹⁸ Twee jaar later verdeelde Livinus goederen met hun erfgenamen. Een verkaveling wordt gedaan tussen mensen die iets samen bezitten, meestal leden van één familie die het geërfd hebben. De eenvoudigste verklaring is dat het goed in de familie Vereecken was neergedaald, en dat Livinus zijn deel hield via zijn moeder. Of Stoffelijntken, de bruid van 1614, zelf een dochter van Joos Vereecken was, is niet bekend; zij wordt in de korte samenvatting van 1620 niet genoemd.
3. De peters en meters. Margareta Steenbeke, in 1624 meter bij een kind Burrem, was in 1660 meter bij de eerste zoon van Livinus. Een Joannes Mersman, wiens vrouw Anna Burrens zeer waarschijnlijk een dochter van Jaecques Burrens was, stond in 1667 peter bij Livinus' dochter Maria. En in 1679 stond Livinus' zoon Jan peter bij een kind Meersman.¹⁹ De families bleven drie generaties lang dicht bij elkaar.
4. De Volpenswege. Livinus woonde en stierf op de Volpenswege, waar de familie Vereecken van Joos, hoogstwaarschijnlijk Maria's vader, een hofstede bezat die in 1661 nog onder zijn erfgenamen gedeeld was.⁶
5. De naam van de eerste zoon. Livinus en Maria Van Kerrebrouck noemden hun eerste zoon Joannes, zoals de Vlaamse gewoonte voorschreef voor de grootvader van vaderszijde.

Waarom het niet bewezen is

Drie dingen spreken ertegen, en die horen even duidelijk gezegd te worden als de argumenten ervoor.

• Geen doop. Het Sleidingse doopboek over 1628 is volledig, met eenennegentig dopen verspreid over alle maanden van het jaar. Geen daarvan is een Livinus Say.²⁰
• De data liggen krap. Livinus stierf in januari 1699 "in het tweeënzeventigste jaar van zijn leven", dus werd hij geboren tussen januari 1627 en januari 1628. Zijn zuster Elisabeth werd geboren in april 1627. Beide kunnen alleen waar zijn als Livinus omstreeks januari 1628 werd geboren, of als de leeftijd bij zijn begrafenis, opgegeven door zijn familie, er een jaar of zo naast zat, zoals leeftijden bij overlijden dikwijls deden.
• Van de zusters Vereecken is niets bewezen. Niets toont tot nu toe aan dat Stoffelijntken, de vrouw van Jaecques Burrens, en Maria, de vrouw van Joannes Say, zusters waren of anderszins verwant. Vereecken was een veelvoorkomende naam in Sleidinge. Er was zelfs een tweede Stoffelijntken Vereecken, een dochter van Cornelis die in 1618 nog minderjarig was. En de verkaveling van 1659 kan in beginsel ook een verkoop zijn geweest.

Dit hoofdstuk biedt Joannes Say en Maria Vereecken dus aan als de waarschijnlijkste ouders van Livinus, niet als de bewezen ouders.

Wat de zaak zou beslissen

De akte van 10 april 1659 zelf. Zij staat niet bij de staten van goed die gepubliceerd zijn, en ligt dus waarschijnlijk in de registers van erfenissen en goederenoverdrachten van de vierschaar over die jaren. Die zijn bewaard, ongeïndexeerd en niet gedigitaliseerd, in het archief van het Graafschap Evergem in het Rijksarchief te Gent. Als de akte zegt dat het land Livinus "van moederszijde" toekwam, of Maria Vereecken noemt, is de vraag beantwoord. Hetzelfde archief bewaart de landboeken van Sleidinge-Sint-Baafs over 1619–1655, die kunnen laten zien waar vóór Livinus een Say of een Vereecken land bezat op de Volpenswege.²¹

En als de vraag beantwoord is, kan de lijn verder terug: naar de oudere Joannes Say die in 1615 peter stond, en aan Maria's kant naar Joos Vereecken en Christina de Roo, en via hen naar Vereeckens en Van Vlaenderens die omstreeks 1500 in Sleidinge woonden.